Göl Nedir? | Çeşitleri | Hakkında Bilgiler

Göl kısaca nedir? Göl çeşitleri nelerdir? Göllerin oluşumu hakkında bilgiler.

Göl Nedir Çeşitleri

GÖL NEDİR?

Kara içlerinde çeşitli nedenlerle meydana gelen çukurların sularla dolması sonucunda oluşan durgun su kütlelerine göl denir.

Karaların % 2’si göllerle kaplıdır. Göller, karalardaki yüzey sularının % 87’sini oluşturur.

GÖLLERİN OLUŞUMU

Göl sularının kaynağını akarsular, yer altı suları, yağış suları ve eriyen kar ve buzul suları oluşturur. Kara içerisindeki çukurlarda suların birikmesi için taban suyu seviyesinin çukurun tabanından yüksek olması gerekir.

Göle dökülen su miktarı, gölün buharlaşmasıyla veya yer altına sızmayla kaybettiği sudan fazlaysa, artan su göl çanağının alçak bir kesiminden dışa akar.

Göl sularını dışa boşaltan bu akarsulara gideğen veya göl ayağı denir.

GÖL ÇEŞİTLERİ

Göller; kimyasal özelliklerine ve oluşumlarına göre ikiye ayrılır.

A) Kimyasal Özelliklerine Göre Göller

Göller kimyasal özelliklerine göre dört gruba ayrılır.

1) Tatlı Su Gölleri

Yeraltından veya yerüstünden bir gideğenle dışa akışı olan göllerin suları tatlıdır.

2) Tuzlu Su Gölleri

Dışa akışı olmayan ve özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerdeki göllerin suları tuzlu olur.

3) Acı Göller

Havzasında karstik arazilerin yaygın olduğu ve dışa akışı olmayan göllerin suları acı veya tuzlu – acı olur.

4) Sodalı Göller

Genel olarak havzasında volkanik arazilerin yaygın olduğu ve dışa akışı olmayan göllerin suları sodalı veya tuzlu sodalı olur.

B) Oluşumlarına Göre Göller

a) Doğal Göller

Oluşumu sırasında beşeri faktörlerin etkisinin olmadığı göllerdir.

1) Karstik Göller

Kimyasal tortul kayaçların (kalker, jips, kaya tuzu vb.) bulunduğu yörelerde erime sonucunda meydana gelen çanakların sularla dolması ile oluşan göllerdir.

Dünyada bu tür göllere Dalmaçya kıyılarında rastlanır. Yunanistan – Makedonya sınırındaki Presba Gölü, Arnavutluk – Makedonya sınırında Ohri Gölü ve Arnavutluk – Karadağ sınırındaki İşkodra Gölü karstik göllerdir.

2) Tektonik Göller

Yer kabuğunun çökmeye uğramış ve geniş bir çanak biçimi almış yerlerinde suların birikmesiyle meydana gelen göllerdir.

Yeryüzündeki başlıca tektonik göller; Hazar Gölü (Asya), Victoria (Doğu Afrika), Aral (Orta Asya), Tanganika (Doğu Afrika), Baykal (Sibirya), Malavi (Doğu Afrika), Çad (Orta Afrika), Issık (Kırgızistan).

3) Buzul Gölleri

Buzul aşındırması sonucu meydana gelen sirklerde suların birikmesiyle oluşmuş göllerdir. Bu tür göllere Kanada, Norveç, Finlandiya gibi yüksek enlemlerdeki ülkelerde sıkça rastlanırken orta ve sıcak kuşaktaki ülkelerde dağların çok yüksek kesimlerinde görülür.

4) Volkanik Göller

Volkanik faaliyetler sonucunda oluşmuş çukurların (krater, kaldera, maar) sularla dolmasıyla oluşur. Volkanik göller, oluştukları çanaklara göre üç gruba ayrılır.

a.Krater Gölleri: Faaliyeti sona eren volkanik konilerinde, volkan bacasını katılaşan lav ve tüf gibi volkanik malzemeyle tıkanması ve sonrasında volkan kraterinin sularla dolmasıyla krater gölü oluşur.

b.Kaldera Gölleri: Ard arda birkaç kez oluşan şiddetli patlamalarla volkan konisi parçalanır ve tepesinde kaldera adı verilen daha büyük çukurlar oluşur. Volkanik faaliyetler sona erdikten sonra, yer altındaki lav hazinesinin boşalması sonrasında volkan konisinin çökmesiyle de oluşur. Kalderanın sularla dolmasıyla kaldera gölleri oluşur.

c.Maar Gölleri: Volkanik bölgelerde gaz basıncının etkisiyle oluşmuş patlama çukurlarının sularla dolması ile meydana gelen göllerdir.

5) Set Gölleri

Bir çukurluğun önünün herhangi bir doğal nedenle oluşmuş malzemeyle kapatılması sonucunda meydana gelen göllerdir.

Set gölleri oluşumlarına göre beş gruba ayrılır:

a. Volkanik Set Gölleri: Volkanlardan çıkan lav ve tüf gibi malzemelerin bir vadi veya çanağın önünü kapatması e bu setin ardında suların birikmesiyle oluşan göllerdir.

b. Heyelan Set Gölleri: Heyelan sırasında ortaya çıkan malzemenin bir akarsu veya çukurun önünü kapatmasıyla meydana gelen göllerdir.

c. Alüvyal Set Gölü: alüvyal ovalarda akarsuların getirdiği malzemelerin birikmesiyle ana vadiye açılan bir derenin getirdiği alüvyonların veya sel sularının oluşturduğu birikinti yelpazesinin vadinin önünü kapatması sonucunda oluşan göllerdir.

ç. Kıyı Set Gölü (Lagin, deniz kulağı): alçak ve basık kıyılarda, dalga ve akıntıların taşıdığı malzemelerin oluşturduğu kıyı kordonlarının bir koy veya körfezin önünün kapanması sonucunda oluşan göllerdir. Bu göllere lagün veya deniz kulağı adı da verilir.

d. Buzul (Moren) Set Gölleri: Buzulların sürüklendiği malzemelerin ardında, buzulların erimesiyle oluşan göllerdir.

b) Yapay (Baraj) Göller

İnsanların çeşitli amaçlarla bir akarsuyun önünü bir setle kapatması sonucunda oluşan göllerdir. Yapay set gölü adı verilir.

Elektrik üretimi, sulama, içme suyu kullanımı gibi nedenlerle oluşturulan bu göller için en uygun bölgeler yer şekillerinin dağlık engebeli ve suyun akış hızının yüksek olduğu yerlerdir. Örnek: Norveç, Türkiye, Japonya vb.

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir