Paralel ve Meridyen Nedir? | Özellikleri

Paralel nedir? Paralellerin özellikleri nelerdir? Meridyen nedir? Meridyenlerin özellikleri nelerdir? Enlem ve boylam nedir? Anti meridyen nedir? Anti meridyen örnekleri.

PARALEL VE MERİDYEN NEDİR

PARALEL (ENLEM)

Dünya’yı doğu – batı doğrultusunda enine çevrelediği varsayılan ve ekvatora paralel çizilen çemberlere paralel denir. Paralellerin ekvatora olan uzaklığının açı cinsinden değerlerine ise enlem adı verilir.

Paralellerin Özellikleri

Paralellerin genel özellikleri şunlardır;

  • Başlangıç paraleli ve en geniş paralel ekvatordur.
  • Paralellerin çapları ve çevre uzunlukları ekvatordan kutuplara doğru küçülür.
  • Enlem dereceleri Kuzey Yarımküre’de kuzeye doğru, Güney Yarımküre’de güneye doğru gidildikçe büyür. Ekvator 00 enlemini, kutup noktaları 900 enlemini oluşturur.
  • Paraleller meridyenleri daima dik açıyla keser.
  • 90’ı Kuzey Yarımküre’de, 90’ı Güney Yarımküre’de olmak üzere toplam 180 paralel vardır.
  • Ardışık paraleller arası mesafe her yerde 111 km. dir. (Bu kural aynı meridyen üzerinde geçerlidir.)

Enlemin etkileri

Enlem, bir yerin ekvatora göre konumunun belirlenmesini sağlar. Enlem etkileri hem Dünya’nın küresel şeklinin sonuçları hem de matematik konumun sonuçları arsında sayılabilir.

Enlemin etkilerini şu şekilde özetleyebiliriz;

1) Güneş ışınlarının yere düşme açısını belirleyerek sıcaklığı doğrudan etkiler. Genel bir kural olarak ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklık ortamları azalır. Bu duruma bağlı olarak enlem;

  • İklim özelliklerini etkiler.
  • Bitki türlerini ve bitki çeşitliliğini etkiler.
  • Kalıcı kar sınırının yükseltisini etkiler. Kalıcı karların ait sınırı ekvatordan kutuplara doğru alçalır.
  • Deniz suyu sıcaklıklarını ve tuzluluk oranını etkiler. Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe hem deniz suyu sıcaklıkları hem de tuzluluk oranları azalır.
  • Orman üst sınırını etkiler. Ekvatordan uzaklaştıkça orman ağaçlarının yetişebileceği yükselti sınırı alçalır.
  • Tarımsal ürün çeşitliliğini ve tarıma uygun arazilerin üst sınırını belirler.

2) Cisimlerin öğle vakti oluşan gölgesinin uzunluğunu etkiler.

3) Nüfusun dağılışını ve yerleşmeyi etkiler.

4) Konut tiplerini ve konut yapımında kullanılan malzemeleri etkiler.

5) İnsanların giyim – kuşamını etkiler.

MERİDYEN (BOYLAM)

Kuzey – güney doğrultusunda uzanan ve kutup noktalarını birleştirdiği varsayılan yarım çemberlere veya yaylara meridyen denir. Herhangi bir yerin Başlangıç Meridyeni’ne olan uzaklığının açı cinsinden değerine ise boylam denir.

Meridyenlerin Özellikleri

Meridyenlerin başlıca özellikleri şunlardır;

  • Başlangıç Meridyeni Greenwich’ten (İngiltere’nin Londra kentinde bulunan gözlemevi) geçen meridyendir.
  • 180’i Doğu Yarımküre’de, 180’i Batı Yarımküre’de olmak üzere toplam 360 meridyen yayı vardır.
  • Boylam dereceleri Doğu Yarımküre’de sağa doğru, Batı Yarımküre’de sola doğru büyür.
  • Bütün meridyen yayları eşit uzunluktadır.
  • Paralelleri dik açıyla keserler. Bir paralel üzerinde birbirlerinden eşit uzaklıktadırlar.
  • Bütün meridyenler kutup noktalarında birleşir. Bu nedenle ardışık meridyenler arasındaki mesafe ekvatordan kutba doğru azalır. Yalnızca ekvator üzerinde ardışık meridyenler arası mesafe 111 km. dir.
  • Aynı boylam üzerindeki yerlerde yerel saat aynıdır.
  • Ardışık boylamlar arasındaki yerel saat farkı her yerde 4 dakikadır.
  • 1800 meridyeni Tarih Değiştirme Çizgisi’dir. Tarih Değiştirme Çizgisi aşılıp Batı Yarımküre’ye geçildiğinde tarih bir gün geriye alınırken, Doğu Yarımküre’ye geçildiğinde tarih bir gün ileri alınır.

Anti Meridyen Nedir?

Bir meridyen yayını tam çembere tamamlayan, karşısındaki meridyen yayına anti meridyen adı verilir.

Örnek:

400 Doğu meridyeninin anti meridyeni kaçtır?

Cevap:

180 – 40 = 140’dir.

Yani, 1400 Batı meridyenidir.

Örnek:

650 Batı meridyeninin anti meridyeni kaçtır?

Cevap:

180 – 65 = 115’dir.

Yani, 1150 Doğu meridyenidir.

Örnek:

900 Doğu meridyeninin anti meridyeni kaçtır?

Cevap:

180 – 90 = 90’dır.

Yani, 900 Batı meridyenidir.

Örnek:

1750 Doğu meridyeninin anti meridyeni kaçtır?

Cevap:

180 – 175 = 5’dir.

Yani, 500 Batı meridyenidir.

One comment

  • Damla

    Tam istediğim gibi olmuş cok beğendim çok sağolun. Okul zamanda buradan faydalanacağım.☺ iyi günlere herkese.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir