Dünyada Görülen İklim Tipleri ve Özellikleri

Dünya üzerinde görülen İklim tipleri (çeşitleri) nelerdir? Dünya’da görülen iklim tiplerinin özellikleri nelerdir?

Dünya üzerinde görülen İklim tipleri nelerdir

İKLİM TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ

1) SICAK KUŞAK İKLİMLERİ

a) Ekvatoral İklim

  • Ekvator çevresindeki bölgelerde ve 1000 metre’den daha alçak olan yerlerde görülür. Örneğin; Amazon ve Kongo havzaları.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 250 – 300C arasında olup, yıllık sıcaklık farkı 10 – 20C dir.
  • Yıllık yağış miktarı 2000 mm. nin üzerindedir.
  • Yağış rejimi düzenlidir. Yağışlar, Güneş ışınlarının dik düştüğü dönemde kısmen artar.
  • Doğal bitki örtüsü yıl boyunca yeşil kalan, uzun boylu ve geniş yapraklı ağaçlardan oluşan tropikal yağmur ormanlarıdır.

b) Savan (Yazı Yağışlı Tropikal) İklim

  • Her iki yarımkürenin 10. ve 20. paralelleri arasında görülür. Örneğin; Batı Afrika ve Doğu Afrika platoları, Güney Brezilya vb.
  • Yıllık ve sıcaklık ortalaması 20 0C’nin üzerinde olup, yıllık sıcaklık farkları 50 – 100C arasında değişir.
  • Yağışlar Güneş ışınlarının dik ve dike yakın açılarla düştüğü dönmede artarken, yılın belirli bir dönemi (kış) kurak geçer.
  • Yağışların tamamı konveksiyonel kökenli olup, yağmur şeklindedir.
  • Doğal bitki örtüsü yağışlı yaz döneminde yeşeren, kurak dönemde sararan uzun boylu ot ve çalılardan oluşan savanlardır.

c) Muson İklimi

  • Asya kıtasının güneyinde, güneydoğusunda ve doğusunda görülür. Örneğin; Çin, Hindistan, Japonya vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması Güney Asya’da 20 0C’nin üzerinde iken Doğu Asya’da 150 – 200C arasında değişir.
  • Yıllık sıcaklık farkı 100 – 150C arasında değişir.
  • Ortalama yağış miktarı en fazla olan iklim tipidir.
  • Yağış rejimini Muson rüzgârlarının esme doğrultusu belirler.
  • Kış mevsimi az yağışlı, yaz mevsimi bol yağışlıdır.
  • Doğal bitki örtüsü, kışın yaprağın döken ağaçlardan oluşan gür ormanlardır.

ç) Subtropikal Çöl İklimi

  • Genel olarak dönenceler ile 30. paraleller arasında görülür. Örneğin; Kuzey Afrika, Arap Yarımadası, Batı Avusturalya vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 250 – 300C arasında değişir.
  • Günlük sıcaklık farkının en çok olduğu iklim tipidir.
  • Bağıl nem oranı yıl boyunca düşüktür.
  • Yıllık yağış miktarı 150 mm.’nin altındadır. (Dinamik YB etkisi nedeniyle)
  • Bu çöllerin oluşumunda sürekli alçalıcı hava hareketlerinin (Dinamik YB etkisi) önemli payı vardır.
  • Doğal bitki örtüsü kuraklığa dayanıklı seyrek ot ve çalı topluluklarıdır.

2) ILIMAN KUŞAK İKLİMLERİ

a) Akdeniz İklimi

  • Genel olarak her iki yarımkürenin 30. ve 40. paralelleri arasında görülür. Örneğin; Akdeniz kıyıları, Güney Afrika’daki Kap bölgesi, Orta Şili, Kaliforniya kıyıları (ABD) güneybatı Avustralya vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 150 – 200C arasında değişir.
  • Kışlar ılık ve yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır. Kışın don olayı ve kar yağışı nadiren görülür.
  • Yıllık yağış miktarı 500 – 1000 mm. arasında değişir.
  • Yağışların yaklaşık yarısı kışın düşer.
  • Doğal bitki örtüsü, yaprağın dökmeyen bodur ağaç ve ağaççıklardan oluşan maki topluluklarıdır.
  • Makilerin tahrip edildiği yerlerde garig adlı verilen diz boyu çalılara rastlanır.

b) Ilıman Okyanus İklimi

  • Genel olarak Orta Asya Kuşak’taki kıtaların batı kıyılarında görülür. Örneğin; Batı Avrupa, Batı Kanada vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 100 -150C arasında değişir.
  • Yıllık yağış miktarı 1000 mm. den fazla olup, yağış rejimi düzenlidir.
  • Kışlar ılık, yazlar serindir. Nem ve bulutluluk oranları fazladır.
  • Bu iklim bölgelerinin ılıman olmasında sıcak su akıntılarının, yıl boyunca yağışlı olmasında Batı Rüzgârlarının önemli etkisi vardır.
  • Doğal bitki örtüsü, kışın yaprağını döken karma yapraklı ormanlardır.

c) Orta Kuşak Step İklimi

  • Genel olarak Orta Kuşak’ta deniz etkisine kapalı karaların iç ve alçak kesimlerinde görülür.
  • Nemli subtropikal iklim bölgeleriyle orta kuşak karasal iklim bölgeleri arasında görülen geçiş tipi iklimlerdir.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 50 – 150C arasında değişir. Kışlar soğuk, yazlar sıcak ve kuraktır.
  • Yıllık yağış miktarı 500 mm.’nin altındadır. En yağışlı mevsim ilkbahardır.
  • Doğal bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz kuraklığıyla sararan ot (bozkır) ve çalı topluluklarıdır.

ç) Sert Karasal İklim

  • Orta Kuşak’ın yüksek enlemlerindeki karaların iç kesimlerinde görülür. Örneğin; Orta Asya, İç Anadolu vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 5 0C’nin altındadır. Kışlar soğuk ve uzun sürerken, yazlar serin ve kısadır.
  • Yıllık sıcaklık farkı 40 0C’den fazladır.
  • Yıllık yağış miktarı 400 – 600 mm. arasında değişir. Yağışlar yaz mevsiminin başında artış gösterir.
  • Doğal bitki örtüsü iğne yapraklı ağaçların oluşan tayga ormanlarıdır.

3) SOĞUK KUŞAK İKLİMLERİ

a) Tundra İklimi

  • Genel olarak 60. ve 70. paraleller arasında görülür. Örneğin; Kuzey Asya, Kuzey Avrupa vb.
  • Yıllık sıcaklık ortalaması 0 0C’nin altındadır. Kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar serin ve çok kısadır.
  • Yıllık yağış miktarı 300 mm. den azdır. Yağışlar yaz mevsiminde artış gösterir.
  • Doğal bitki örtüsü tundra adı verilen kısa boylu ot, çalı ve yosun topluluklarıdır.

b) Kutup İklimi

  • Antarktika, Grönland gibi kutup çevresindeki bölgelerde görülür.
  • Sıcaklıklar yılın hiçbir döneminde 0 0C’nin üzerine çıkmaz.
  • Yıllık yağış miktarı 150 mm. nin altındadır.
  • Bu iklim bölgesinde bitki örtüsü, toprak ve yerleşik hayata rastlanılmaz.

ÖNEMLİ NOTLAR:

– Yağış rejimi düzenli olan iklim tipleri; ekvatoral ve ılıman okyanus iklimidir.

– En yağışlı mevsimi kış olan tek iklim tipi, Akdeniz iklimidir.

– Savan, muson, sert karasal ve tundra ikliminde en yağışlı mevsim yazdır.

– Ekvatoral, muson, ılıman okyanus ve sert karasal iklimin doğal bitki örtüsü ormandır.

– Dinamik Yüksek Basınç alanlarının etkisiyle; savan ikliminde kış, Akdeniz ikliminde yaz mevsimi kurak geçer.

– Şiddetli karasallık ve soğuk su akıntıları da çölleşmeye neden olabilmektedir.

– Subtopikal çöl, step, tundra ve kutup ikliminin yıllık yağış miktarı ağaç formasyonunun (orman) gelişmesi için yeterli değildir.

28 comments

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir