Atmosfer Nedir? | Özellikleri | Katmanları

Atmosfer nedir? Atmosferin özellikleri nelerdir? Atmosferin katmanları hakkında bilgiler. Atmosfer olmasaydı neler olurdu?

Atmosfer nedir

ATMOSFER NEDİR?

Dünya’yı çevreleyen ve canlıların yaşam kaynağı olan gaz karışımına Atmosfer denir.

Dünya’da Atmosfer çeşitli gazlardan oluşmuştur. Atmosferin %78’i azot, %21’i oksijen ve %1’i diğer gazlardan (CO2, su buharı, asal gazlar vb.) oluşur. Azot, bitkiler tarafından toprakta tutulur ve bitkilerin beslenmesinde önemli rol oynar. Oksijen yanma ve solunum olaylarının gerçekleşmesini sağlar.

ATMOSFERİN ÖZELLİKLERİ

  • İklim olaylarının gerçekleşmesini sağlar. Bu durum su buharı içermesinin sonucudur.
  • Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller. Bu yüzden dönüş hızı hissedilemez.
  • Güneşten gelen zararlı ultraviyole ışınları süzer.
  • Dünya ile birlikte döndüğünden savrulmadan dolayı kalınlığı ekvatorda en fazladır. Bu kalınlık kutuplara gidildikçe azalır.
  • Meteorların parçalanmasını sağlayarak doğrudan yeryüzüne düşmesini önler.
  • Atmosferin üst sınırı, yer çekimi ile uzaydaki gök cisimlerinin çekiminin dengede olduğu yere kadardır.
  • Işınları dağıtır ve yansıtır. Bu nedenle Güneş’i doğrudan görmeyen yerlerin de ısınmasını ve aydınlanmasını sağlar.
  • Atmosfer saydam ve renksizdir. Ansak kısa dalgalı mavi ışınlar uzun dalgalı kızıl ışınlara nazaran 10 kat daha fazla kırılmaya uğradıklarından mavi görünür.
  • Yeryüzünün aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller.
  • Atmosfer içinde bulundurduğu gazlar sayesinde canlılar için uygun yaşam ortamı sağlar.
  • Güneş ışınlarını kırıp dağıttığından gölgede kalan yerlerin de aydınlık olmasını, Güneş battıktan sonra ve doğmadan önce havanın bir süre daha aydınlık olmasını sağlar.

ATMOSFERİN KATMANLARI

Atmosferi oluşturan gazların fiziksel ve kimyasal özellikleri dikkate alındığında yerden itibaren uzaya doğru; troposfer, stratosfer, mezosfer, termosfer ve ekzosfer katmanlarından oluşur.

a) Troposfer

Atmosferin en alt tabakasıdır. Ortalama 12 km kalınlıktadır. Kalınlığı 6 ile 16 km arasında değişir. Kalınlığı Ekvator’da fazla (16 km), Kutuplarda (6 km) azdır.

Atmosferde bulunan gazların % 75’i bu katmandadır.

Yoğunluğu en fazla olan katmandır.

Yeryüzünde etkili olan bütün iklim olayları bu katmanda görülür.

Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla alttan itibaren ısındığı için yükseldikçe sıcaklık azalır, alçaldıkça artar.

Su buharının tamamı bu tabakada bulunur.

b) Stratosfer

Troposferin üstündeki katmandır. Yaklaşık 12 km den başlar ve 50 km yükseklere kadar devam eder.

Su buharı olmadığından bu katmanda bulut oluşmaz.

Bu tabakanın en önemli özelliği alt kesimlerinde (20 – 28 km) Ozon katının bulunmasıdır.

c) Mezosfer

Stratosferin üstündeki katmandır. Yaklaşık 50 km den, 80 km’ye kadar devam eder.

İkiye ayrılır. Bunlar;

  • Ozonosfer: Stratosferle mezosfer arasında oksijen ultraviyole ışınlarının etkisiyle ozon gazına dönüşür. Ozon gazının en önemli özelliği güneşten gelen zararlı ultraviyole (morötesi) ışınları tutmasıdır. Ozonla bileşik yapan Kloroflorokarbon ozonun parçalanmasına sebep olmakta ve güneşten gelen zararlı ışınları ozon katı yeterince filtre edememektedir.
  • Kemosfer: Bu kısım, gazların iyonlara ayrılmaya başladığı yerdir.

ç) Termosfer

Mezosfer’in üstündeki katmandır. Yaklaşık 80 km ile 210 km yükseklere kadar devam eder.

Daha alt tabakalarda iyonlarına ayrılan gazlar yükselerek bu tabakada birikir.

Gazların iyonlara ayrılması sırasında ortaya çıkan enerji bu tabakalarda ısı artışına neden olur.

Bu tabakanın insanları etkileyen özelliği radyo dalgalarını geri yansıtmasıdır.

d) Ekzosfer

Atmosferin en dış sınırıdır. Yerden 210 km yükseklerden başlar.

Gazlar çok seyrelmiştir. Uzay boşluğuna geçiş katıdır. Sınırının 10.000 km civarında olduğu sanılmaktadır.

Ekzosfer tabakasına gelen Güneş ışınlarının değerine “solarkonstant veya Güneş sabitesi” denir. Bu değer 1cm2 ve 1 kaloridir. Bu enerji çok yüksektir. Bu enerji çok yüksektir. Isıya dayanıksız olan metalleri kısa sürede eritebilir.

DÜNYA’DA ATMOSFER OLMASAYDI NE OLURDU?

  • Gece – gündüz sıcaklık farkı çok fazla olurdu.
  • Mekanik ufalanma çok fazla olurdu.
  • Güneş ışınları kırılıp dağılmayacağından gölgede kalan yerler tam karanlık, güneş gören yerler tam aydınlık olurdu.
  • İklim olayları görülmezdi.
  • Göktaşları yeryüzüne direk ulaşır ve büyük krater çukurları oluştururdu.
  • Meteorların oluşturdukları yerşekilleri, dış kuvvetler etkili olmayacağından ilk şekillerini korurdu.

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir