Kıyı Tipleri ve Özellikleri

Kıyı tipleri nelerdir? Kıyı tiplerinin özellikleri nelerdir?

Kıyı Tipleri ve Özellikleri

KIYI TİPLERİ

Karaların su kütleleriyle temas alanlarında çok çeşitli kıyı tipleri görülür.

Kıyıların Çeşitli Özelliklere Sahip Olmasında;

  • Kıyı gerisindeki dağların uzanışı,
  • Kıyıdaki kayaçların farklı olması,
  • Akarsular, buzullar, dalgalar, akıntılar, gelgit, canlılar (mercanlar) etkili olmaktadır.

BAŞLICA KIYI TİPLERİ

1) Enine (Alçak) Kıyılar

Dağların kıyıya dik olarak uzandığı kıyılardır. Türkiye’de Ege kıyıları enine kıyılara en güzel örnektir.

Bu kıyılarda;

  • Girinti çıkıntı fazladır.
  • Gerçek kıyı uzunluğu ile kuş uçuşu kıyı uzunluğu arasındaki fark fazladır.
  • Kıyıda koy, körfez fazladır.
  • Kıyıda adalar fazladır.
  • Kıta sahanlığı geniştir, yani kıyı derin değildir.
  • Kıyılarda gelgit yoksa delta oluşumu kolaydır.
  • İç kesimlerle ulaşım kolaydır.
  • Denizel iklim iç kesimlere sokulabilir.
  • Kıyıda görülen iç kesimlerde de görebilir.

2) Boyuna (Yüksek) Kıyılar

  • Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım kolay sağlanır.
  • Denizel iklim iç kesimlere kadar sokulur.
  • Kıyı kesimlerde görülen ürünler iç kesimlerde de görülür.
  • Kıyı kesimlerde yer alan kentlerin hinterlandı geniştir. Hinterland, kıyıda bulunan kentlerin gerisinde kalan ve orayı besleyen alanıdır.

Dağların kıyıya paralel uzandığı kıyılardır. Türkiye’de Karadeniz, Akdeniz kıyıları boyuna kıyılara en güzel örnektir.

Bu kıyılarda;

  • Girinti çıkıntı azdır.
  • Gerçek kıyı uzunluğu ile kuş uçuşu kıyı uzunluğu arasındaki fark azdır.
  • Kıyıda koy, körfez azdır.
  • Kıyıda adalar azdır.
  • Kıta sahanlığı dardır.
  • Kıyı derindir.
  • Falezler çoktur.
  • Kıyılarda delta oluşumu zordur.
  • Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım zordur.
  • Denizel iklim iç kesimlere kadar sokulmaz.
  • Kıyı kesimlerde yetiştirilen ürünler iç kesimlerde yetiştirilmez.
  • Kıyı kesimlerde yer alan kentlerin hinterlandı dardır.

3) Ria Tipi Kıyılar

Eski akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir. Bu tür kıyıların oluşumunda ya deniz suları yükselir ya da karalar çökerek deniz suları altında kalır. Türkiye’de İstanbul, Çanakkale Boğazı Haliç ve Güneybatı Anadolu kıyıları ria tipi kıyılarıdır.

4) Dalmaçya Kıyı Tipi

Kıyıya paralel uzanmış dağların çukur kısımlarının deniz suları altında kalmasıyla oluşan kıyı tipidir. Dağların yüksek kısımları kıyıda adaları oluşturur. Adriyatik denizinde Dalmaçya kıyıları (Hırvatistan) bu kıyı tipine örnektir. Adı da buradan gelmektedir.

5) Limanlı Kıyılar

Alçak kıyılarda, dalga ve akıntılarının etkisiyle oluşan kıyı oku, tombolo, lagün gibi birikim şekillerinin görüldüğü doğal limanlardır.

6) Haliç (Estuar) Tipi Kıyılar

Gelgit olayının etkili olduğu akarsu ağızlarında oluşan kıyılardır. Kuzeybatı Avrupa kıyılarındaki önemli limanlar buna örnektir. (İngiltere’de Thames, Fransa’da Sen, Almanya’da Elbe nehir ağızları haliç kıyı tipine örnektir.)

7) Fiyort Tipi Kıyılar

Eski buzul vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşan girintili çıkıntılı kıyılardır. Fiyort tipi kıyılarda kıyıda birçok ada varsa bu tür kıyılara skeyer tipi kıyılar denir. Buzulların biçimlendirdiği kıyılara Norveç, Finlandiya, İsveç, İskoçya, İrlanda, Alaska’nın güneyi ve Şili’nin güney kıyıları örnek verilebilir.

8) Resif Kıyıları

Tropikal bölgelerde deniz suyu sıcaklığının yüksek olduğu sığ kıyılarda biriken mercanların üst üste birikmesiyle oluşan kıyı tipidir.

Mercanlar kıyıdan itibaren deniz içlerine doğru ilerliyorsa resif, deniz içerisinde volkanizma sonucunda oluşmuş ve su altında kalmış bir adanın etrafında birikip çıkıyorsa atol ismini alır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir