Zararlı ve Yararlı Cemiyetler Nelerdir?

Zararlı cemiyetler nelerdir? Yararlı (milli) cemiyetler nelerdir? Zararlı ve yararlı cemiyetler kısaca (özet) bilgi.   

Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Nelerdir

1-) ZARARLI CEMİYETLER

A) Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler

a. Mavri Mira Cemiyeti

İstanbul’un Rum Patrikhanesi tarafından yönetilen bu cemiyet, Yunan Hükümeti’nin istekleri doğrultusunda faaliyet yürütmekteydi. Bu cemiyetin amacı Trakya, İstanbul, Marmara Bölgesi ve Batı Anadolu’yu Yunanistan’a bağlayarak “Megalo İdea’yı” yani Bizans’ı yeniden kurma idealini gerçekleştirmekti. Bu amaçla Rumları silahlandırmışlardı. Batı Anadolu’daki Rumlar Yunan kuvvetlerine yardımcı olmuşlardır.

b. Pontus Rum Cemiyeti

İstanbul’daki Rum Patrikhanesi’ne bağlı olarak hareket eden bu cemiyetin amacı, Doğu Karadeniz’de Trabzon Pontus İmparatorluğu’nu yeniden kurmaktı. Bunun için bölgeye yurt dışında da Rum nüfus getirmişlerdir.

c. Etnik-i Eterya Cemiyeti

Yunan subayları tarafından 1894’te kurulan bu cemiyet, daha önce kurulmuş olan Rum cemiyetlerinin amaçlarını daha da genişletmiştir. Rumların yaşadığı bütün toprakların Yunanistan’a katılmasını gerçekleştirmeye çalışmıştır.

ç. Taşnak ve Hınçak Cemiyetleri

Ermeniler tarafından kurulmuş olan bu cemiyetler, Doğu Anadolu ve Çukurova Bölgesi’ni de içine alan bağımsız bir Ermenistan kurmayı amaçlamıştır. Oluşturdukları çetelerle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da katliamlar yapmışlardır.

d. Alyans, İsrailit ve Makabi Cemiyetleri

Museviler tarafından kurulan bu cemiyetler, Ortadoğu’da bağımsız bir devlet kurmayı amaçlamışlardır. Amaçlarına ulaşmak için Anadolu’daki diğer azınlık cemiyetlerine maddi destek sağlamışlardır.

Azınlık Cemiyetlerinin Genel Özellikleri

  • Osmanlı Devleti’ni parçalamayı amaçlamışlardır.
  • Bağımsız devlet kurmak istemişlerdir.
  • İtilaf Devletleri’nin desteğini almışlardır.
  • İtilaf Devletleri’nin işgallerine zemin hazırlamışlardır.

B) Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetleri

a. Sulh ve Selamet-i Osmaniye Cemiyeti

Ülkenin kurtuluşunun, padişahın emirlerine sıkı sıkıya bağlı kalınarak sağlanabileceğini savunan kişiler tarafından kurulmuştur.

b. Hürriyet ve İtilaf Fırkası

Milli mücadele hareketine karşı en sert muhalefeti yapmış ve TBMM’ye karşı çıkan bazı isyanları da desteklemişlerdir.

c. İslam Teali Cemiyeti

Kurtuluşun, dini kurallara uymakla mümkün olabileceğini savunan bu cemiyet, 1919’da medrese hocaları tarafından kurulmuştur. Anadolu’daki ulusal direnişe de karşı çıkmışlardır.

ç. Kürt Teali Cemiyeti

Wilson İlkeri’ne dayanarak Doğu Anadolu’da bağımsız bir Kürt Devleti kurmayı amaçlamıştır. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ne katılmayı reddetmiş, bu sebeple halk tarafından desteklenmemiştir.

d. İngiliz Muhipleri Cemiyeti

Cemiyetin kurulma amacı İngiliz manda yönetimi altında Osmanlı Devleti’nin varlığını devam ettirmektir.

e. Wilson İlkeleri Cemiyeti

Amerikan manda yönetimini isteyenler tarafından 1919’da kurulmuştur. Böylece ülkenin İtilaf Devletleri arasında parçalanmasını engellenebileceğini savunmuştur.

Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetlerin Genel Özellikleri

  • Müslümanlar tarafından kurulmuşlardır.
  • Ulusal direnişe karşı faaliyet yürütmüşlerdir.
  • Saltanat ve hilafet yanlısıdırlar.
  • Hürriyet ve İtilaf Fırkası’yla birlikte hareket etmişlerdir.

2-) YARARLI CEMİYETLER (MİLLİ CEMİYETLER)

a. Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

Mondros Ateşkesi’nden sonra kurulan cemiyetin amacı, Doğu Trakya’nın Yunanistan’a verilmesini engellemekti. Bu amaçla, Lüleburgaz ve Edirne’de bölgesel kongreler düzenleyerek silahlı bir direnişi teşkilatlandırma kararı almıştır. İlk kurulan yararlı cemiyettir.

b. İzmir Müdafaa-i Huku-i Osmaniye Cemiyeti

Mondros Ateşkesi’nden hemen sonran, İzmir ve çevresinin Yunanistan’a verileceği söylentilerine karşı tepki olarak kurulmuştur.

c. Redd-i İlhak Cemiyeti

İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti İzmir’in işgalinden sonra adını Redd-i İlhak olarak değiştirmiştir. Amacı, Yunan işgaline karşı silahlı direnişi teşkilatlandırıp yönetmekti.

ç. Kilikyalılar Cemiyeti

Adana ve çevresini Fransız işgallerine ve Ermeni saldırılarına karşı savunmak amacıyla kurulmuştur.

d. Trabzon Muhafaza-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti

Trabzon ve çevresindeki Müslüman halk Pontus Rum Devleti’nin kurulmasını engellemek amacıyla silahlı mücadele kararı alarak direnişe geçmiştir. Erzurum Kongresi’nin toplanmasına yardımcı olmuş ve daha sonra Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ne katılmıştır.

e. Milli Kongre Cemiyeti

İstanbul’daki aydınlar Anadolu’daki işgallerin haksızlığını basın – yayın yolu ile kamuoyuna duyurmayı amaçlamıştır.

f. Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

Doğu Anadolu’da Ermenilerin çalışmalarını engellemek amacıyla kurulmuştur. Doğu Anadolu’da Ermenilerin çoğunlukla olmadığını ve çıkan haberlerin asılsız olduğunu ispatlamaya çalışmıştır. Erzurum Kongresi’nin toplanmasını sağlamıştır.

Milli Cemiyetlerin Genel Özellikleri

  • Bulundukları bölgelerin Türklere ait olduğunu, bu nedenle işgallerin haksızlığını dünya kamuoyuna duyurmayı amaçlamışlardır.
  • Ulusal mücadelenin temelini oluşturmuşlardır.
  • Bölgesel kurtuluşu amaçlamışlardır.
  • Kuruşlarında milliyetçilik duygusu etkilidir.
  • Önceleri basın-yayın yoluyla direnişi yönlendirmeye çalışmışlar bunun yanında silahlı direnişe destek vermişlerdir.
  • İstanbul Hükümeti ile ters düşmüşlerdir.
  • Sivas Kongresi’nde tek bir çatı altında birleştirilmişlerdir.

2 comments

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir