Evliya Çelebi Kısa Hayatı | Kimdir? | Edebi Kişiliği

Evliya Çelebi özet (kısa) hayatı, Evliya Çelebi kimdir? Evliya Çelebi edebi kişiliği hakkında bilgiler. Evliya Çelebi Seyahatnamesi hakkında kısa bilgiler.  

Evliya Çelebi hayatı

EVLİYA ÇELEBİ (1611 – 1682)

Tam adı Evliya Çelebi Bin Derviş Mehmed Zillî’dir. 1611 yılında İstanbul’da doğdu. Ünlü Türk seyyahı 50 yıla yakın bir süre içinde Orta Avrupa, Balkanlar, Anadolu, Kafkasya, Kırım, Arabistan ve Mısır’ı dolaştı. Kaleme aldığı Seyahatnamesi, Türk gezi edebiyatının baş eseri sayılır.

Babası Derviş Mehmed Zillî, sarayda kuyumcu başıydı. Ailesi Kütahya’dan gelip İstanbul’a yerleşmişti. Evliya Çelebi, özel öğrenim gördükten sonra bir süre medrese de okudu. Babasından tesbih, hat, nakış sanatlarını öğrendi. Müziği sevdi. Kuran’ı ezberleyerek hafız oldu. 25 yaşındayken girdiği Enderun da 4 yıl kalarak sipahi oldu. Dayısı Melek Ahmet Paşa aracılığıyla IV. Murad’ın hizmetine girdi.

Evliya Çelebi’nin gezmeye görmeye duyduğu müthiş merak, çocukluğunda babasından ve yakınlarından dinlediği hikâyeler, söylenceler ve masallardan kaynaklanır. Seyahatnamesinin girişinde gezmeye duyduğu merak ve ilginin başlangıcını şöyle anlatır: “Rüyamda, kendimi yemiş iskelesi civarında Ahi Çelebi Caminde gördüm. Hz. Peygamber gelip namaz kıldırdıktan sonra Sa’d ibni Ebi Vakkas elimden tutup ona götürdü ve Sadık ve müştak aşığın Evliya kulun yardım diler dedi. Ağlayarak elini öptüm fakat heyecanımdan Şefaat Ya Resulallah diyeceğim yerde, Seyahat Ya Resulallah diyivermişim. Hz. tebessüm edip şefaat’i ve seyahati ve ziyaretini ya rabbi sıhhat-i selametle kolaylaştır buyurdular.”

Evliya Çelebi, 1640’larda Bursa, İzmit ve Trabzon yörelerini gezdi. Evliya Çelebi, 1645 yılında Kırım’a Bahadır Giray’ın yanına gitti. Bazı devlet ileri gelenleriyle uzak yolculuklara çıktı. Savaşlarda ulaklık yaptı. 1645’te Yanya’nın Fethi sırasında Yusuf Paşanın yanında görev aldı. Doğu illerini Azerbaycan ve Gürcistan’ın bazı yerlerini gezdi. Gümüşhane ve Tortum yörelerini dolaştı. 1648’de İstanbul’a dönerek Mustafa Paşayla Şam’a gitti. 1651’den sonra Rumeli’yi dolaştı. 1655’te yeniden Doğu Anadolu’ya gitti.

Evliya Çelebi, 1659-62 arasında Rumeli de bulundu. 1664’te Uyvar Seferine katıldı. Ardından Elçi Kara Mehmed Paşa ile Viyana’ya gitti. Bu arada bazı Avrupa ülkelerini de gördü. 1667-70 arasında Batı Trakya, Makedonya, Tesalya, Mora, Girit ve Adriyatik kıyılarını dolaştı. 1671’de uzun bir hac yolculuğuna çıktı. ,

Birçok kaynakta ölüm tarihi 1682 olarak gösterilen Evliya Çelebi’nin, nerde öldüğü de kesin olarak bilinmemektedir.

EDEBİ KİŞİLİĞİ

  • Edebiyatımızda gezi türünün ilk örneklerini veren yazar, usta bir gözlemcidir.
  • Anlatımında abartılı olmakla birlikte, Divan nesrinin kalıplarını da kırmıştır.
  • “Seyahatname” adlı eser gezi türünün en önemli eseridir.
  • Eserini oluştururken sadece gördüklerini yazmakla kalmamış aynı zamanda gezdiği yerle ilgili araştırmalar da yapmıştır.
  • Elli yıllık bir süre içinde gezdiği yerleri konuşma diline yakın dille anlatmıştır.
  • Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi tarih, edebiyat, coğrafya, siyaset bilimi ve askeri konularda önemli bir kaynaktır.
  • On ciltten oluşan bu gezi kitabı, Türk kültür tarihi açısından son derece önemlidir ve sade bir dille yazılmıştır.

Seyahatname

Evliya Çelebi’nin, 50 yıla yaklaşan gezilerini anlattığı “Seyahatname” si, Osmanlı Devletinin komşularıyla ilişkisini yansıtması ve çeşitli uygarlıkları tanıtması yönüyle hayli önemlidir. Evliya Çelebi, eserinde yazılı kaynaklardan aldığı bilgilerle yoğun ve değerlendirmelere de yer verir. Gezdiği gördüğü yerlerin yönetimini, eski ailelerini, ünlü kişilerini, şairlerini, görevlilerini anlatır. Gittiği yerleri adeta mercek altına alır. Viyana’yı ziyaretinde bir cerrahın yaptığı beyin ameliyatını büyük bir dikkat izleyerek aktarır seyahatnamesinde. Ayrıntılarsa hiç gözünden kaçmaz Evliya Çelebinin.

Türk gezi edebiyatının şüphesiz en büyük ve pırıltılı yazarıdır Evliya Çelebi. Seyahatnamesi, sadece 17.yüzyıl Osmanlı dünyası için değil Kafkasya, Arap ülkeleri, Balkanlar ve Orta Avrupa yönünden de vazgeçilmez bir kültür atlasıdır. Tarih, coğrafya, biyografi, dil, folklor, toplum-bilim konularında çok zengin bir içerik taşıyan Evliya Çelebi Seyahatnamesinin, çeşitli kütüphanelerde birkaç yazma hüssa’sı vardır. 10 cilt ve 6.000 sayfayı bulan Seyahatname üzerine ilk dikkati çekenler, Ahmet Refik Paşa ve Şemseddin Sami Beydir.

7 comments

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir