Kaside Nedir? | Özellikleri | Bölümleri

Kaside kısaca nedir? Kasidenin özellikleri nelerdir? Kaside türünün bölümleri nelerdir? Kaside örneği.  

Kaside Nedir

KASİDE NEDİR?

Divan edebiyatı nazım şekillerinden olan kaside’nin kelime anlamı, “niyet etmek”, “ kast etmek” anlamlarındadır. Edebiyatta ise din ve devlet büyüklerini övmek ya da eleştirmek için yazılır.

Kaside edebiyatımıza 13. yüzyılda İran’dan edebiyatından geçmiştir. Ancak edebiyatımızda 15. yüzyılda kendisini gösterir.

ÖZELLİKLERİ

  • En az 33, en çok 99 beyitten oluşur. Ama beyit sayısı 33’ten az, 99’dan çok olan kasideler de vardır.
  • Uyak düzeni gazele benzer: “aa / ba / ca / da / ea”
  • Gazelde olduğu gibi ilk beyte “matla”, son beyte “makta”, en güzel beyte “beyt-ül kasid”, şairin adı veya mahlasının geçtiği beyte “taç beyit” denir.
  • Kasideler adını rediflerinden, uyaklarındaki son ünsüzden veya nesib bölümündeki tasvirlerden alır.
  • Nef’i bu türün en güçlü şairidir.

KASİDENİN BÖLÜMLERİ

Kasideler altı bölümden oluşur:

1. Nesib ya da Teşbib

Kasidenin ilk bölümüdür. Asıl bölüme geçmeden önce bahar, yaz, kış tasvirleri yapılır. 15 – 20 beyitten oluşur.

2. Girizgâh

Genellikle tek beyit olan be şairin methiye geçeceğini bildiren bölümdür. İlk bölüm ile methiye arasında basamak görevi görür. Girizgâh, konuya uygun, nükteli ve başarıyla söylenmiş olmalıdır.

3. Methiye

Bu bölümde asıl konu anlatılır. Kasidenin sunulduğu kişinin cesareti, haşmeti, cömertliği, adaleti abartılı bir dille anlatılır. Dil, diğer bölümlere göre daha ağırdır. Beyit sayısı konuya ve şaire göre değişir.

4. Tegazzül

Kaside içinde gazel söylenen bölümdür. 5 – 12 beyit arasında değişen bu bölüme geçeceğini, şair bir yolunu bulup önceden ifade eder.

5. Fahriye

Şairin kendini övdüğü bölümdür. İçerik yönünden methiyeye benzer. Kendi sanatını överken, kıymetinin bilinmediğinden de yakınır.

6. Dua

Birkaç beyitten ibaret olan, daha önce övgüsü yapılan kişiye dua edilen bölümdür. Şair, övdüğü kişinin ömrünün uzun, talihinin iyi, devletinin ve zenginliğinin sonsuz olması için dua ederken, kendisinin fakirliğinden kimsesizliğinden bahsederek yardım ister.

NOT:

Fahriye ve tegazzül, her kasidede bulunma zorunluğu olmayan bölümlerdir.

KONULARINA GÖRE KASİDELER

1. Tevhid

Allah’ın birliğini, varlığını anlatan kasidelerdir.

2. Münacaat

Allah’a yakarışı dile getiren kasidelerdir.

3. Naat

Hz. Muhammed’i övmek için yazılan kasidelerdir.

4. Methiye

Padişahları, vezirleri ve devrin ileri gelen kişilerini övmek için yazılan şiirlerdir.

5. Mersiye

Devlet büyüklerinin ölümünden duyulan acıyı dile getiren kasidelerdir.

6. Hicviye

Bir kimseyi yermek amacıyla yazılan şiirlerdir. Acımasız ve abartılı bir dili vardır. Edebiyatımızda hicviyenin en güzel örneklerini Nef’i vermiştir.

Kasideler genellikle nesib bölümlerinde ele alınan konulara göre çeşitli adlar alır. Padişahın tahta çıkışı için yazılanlara cülissiyye; Ramazan ayının gelişini kutlamak ve Ramazan’ın faziletlerinden bahsetmek için yazılanlara ramazaniyye; bayramı konu alanlara bayramiyye veya iydiyye; bahar mevsimini tasvir edenlere bahaniyye; kış mevsimi için yazılanlara şitaiyye denir.

KASİDE ÖRNEĞİ

Bu şehr-i Sitanbûl ki bî-misl ü behâdır
Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır

Bir gevher-i-yekpâre iki bahr arasında
Hurşîd-i cihân-tâb ile tartılsa sezâdır

Altında mı üstünde midir cennet-i a’lâ
Elhak bu ne hâlet bu ne hoş âb u hevâdır

İnsâf[ı] değildir anı dünyâya değişmek
Gülzâr[ı]ların cennete teşbîh[i] hatâdır

İstanbul’un evsâfını mümkün mü beyân hiç
Maksûd[ı] hemân sadr-ı kerem-kâra senâdır

Ez-cümle Nedîmâ kulun ey Âsaf-ı devrân
Müstağrak-ı lütf u kerem ü cûd u atâdır

NEDİM

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir