Madde Nedir? | Özellikleri Nelerdir?

Madden nedir? Maddenin özellikleri nelerdir? Maddenin sınıflandırılması, Maddenin ortak ve ayırt edici özellikleri nelerdir? 

MADDE NEDİR?

Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan her şeye madde denir.

MADDENİN SINIFLANDIRILMASI

Madde;

a-) Saf madde

b-) Saf olmayan madde olmak üzere ikiye ayrılır.

Saf madde: tek cins tanecik (atom veya molekül) içeren maddelere denir.

Örneğin;

Sodyum hidrojen H2, su (H2O), karbon dioksit (CO2)

Saf olmayan madde: Farklı cins tanecik (atom veya molekül) içeren maddelere denir.

Örneğin;

Tuzlu su (NaCl+H2O), lehim (Sn+Pb)

A-) Saf Madde

Saf madde element ve bileşik olmak üzere ikiye ayrılır.

a-) Element

Fiziksel ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrılmayan, tek cins atomlardan meydana gelen saf maddelere element denir.

Element; Atomik element (Magnezyum (Mg), Demir (Fe) ), Moleküler element (Oksijen (O2), Hidrojen (H2) ) olmak üzere ikiye ayrılır.

Elementlerin Özellikleri

  • Saf maddelerdir.
  • Belirli basınçta erime noktaları, yoğunlukları ayırt edicidir. (Sabittir.)
  • Fiziksel ve kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrışmazlar.
  • Sembollerle gösterilirler.

Örneğin; Baryum (Ba)

           Flor (F)

Elementlerin reaksiyon aktivitelerine göre sınıflandırılması aşağıda verilmiştir.

Element;

  1. Metal
  2. Ametal
  3. Yarı metal
  4. Soy gaz

Metallerin Özellikleri:

Elektriği ve ısıyı iyi ileten parlak görünümlü olan tel ve levha haline gelebilen ve periyodik sistemin sol tarafında yer alan elementlere metal denir.

  • Kendi aralarında bileşik oluşturmazlar. Alaşım oluştururlar.
  • Ametallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar.
  • Oda koşullarında cıva hariç, katı halde bulunurlar.
  • Bileşiklerinde pozitif (+) değerlik alırlar.
  • Asitler ile tepkimeye girerler.
  • İndirgen (elektron verme) özellik gösterirler.
  • Son katmanlarında 1, 2 ve 3 elektron bulundururlar.

Ametallerin Özellikleri

Periyodik sistemin sağ tarafında yer alan, mat görünümlü olan, ısı ve elektriği iletmeyen (grafit hariç) elementlere ise ametal denir.

  • Kendi aralarında kovalent bağ oluştururlar.
  • Bileşiklerinde pozitif (+) veya negatif (-) değerlik alırlar.
  • Oda koşullarında katı, sıvı ve gaz halinde bulunan ametaller bulunur.
  • Kırılgandırlar.
  • Asitler ile tepkimeye girmezler.
  • Son katmanlarında 5, 6 ve 7 elektron bulundururlar.
  • Tel ve levha haline getirilemezler.
  • Yükseltgen (elektron alma) özellik gösterirler.
  • Oksitleri genelde asidik karakterlidir.

Yarı Metallerin Özellikleri

Periyodik sistemde hem metal hem de ametallerin özelliklerini içeren elementlere ise yarı metal denir.

  • Yarı metaller görünüşü açısından metallere, kimyasal özellik açısından ametallere benzer.
  • Yarı metaller toplam 8 tanedirler.
  • Tel ve levha haline gelebilirler.
  • Parlak ve mat olabilirler.
  • Yarı iletken şeklinde de adlandırılırlar.
  • Elektrik ve ısıyı metallerden az ametallerden çok iletirler.
  • Kırılgan değildirler.
  • İşlenebilirler.

Soy gazların Özellikleri

  • Periyodik sistemin son sütununda yer alırlar.
  • Helyum (He) hariç son katmanlarında 8 elektron yer alırlar.
  • Oda koşullarında bileşik oluşturmazlar.
  • Gaz fazındadırlar ve tabiatta atomik yapıda bulunurlar. (He, Ne, Kr, Xe, Rn)
  • Elektrik akımını iletmezler.

b-) Bileşik

Birden fazla maddenin kimyasal özelliklerini kaybederek sabit kütle oranlarında birleşmesi ile oluşan yeni saf maddeye bileşik denir.

Örneğin:

H2(g) + 1/2O2(g) –> H2O(g)

Bileşiklerin Özellikleri

  • Saf maddelerdir.
  • Belirli basınçta erime noktaları, kaynama noktaları, yoğunlukları ayırt edicidir.
  • Kimyasal yollarla daha basit maddelere ayrışırlar.
  • Formüllerle gösterilirler.

Örneğin;

Sodyum hidroksit (NaOH), Karbon monoksit (CO)

Bileşikler; iyonik bağlı bileşikler ve kovalent bağlı bileşikler olarak ikiye ayrılırlar.

B-) Karışımlar (Saf Olmayan Maddeler)

Birden fazla maddenin kimyasal özellikleri değişmeyecek şekilde rastgele miktarlarda bir araya getirilmesiyle oluşturulan saf olmayan maddelere karışımlar denir.

Örneğin: Naftalin-su, tuzlu su

Karışım ikiye ayrılır:

  • Homojen karışım (çözeltiler)
  • Heterojen karışım

Homojen Karışım

Özelliği her yerinde aynı olan karışımlara denir.

Örneğin; Etil alkol – su karışımı, Tuz – su karışımı, alaşımlar (Pirinç, tunç), Gaz karışımları (hava)

Heterojen Karışım

Özelliği her yerinde aynı olmayan karışımlara denir.

Örneğin; zeytinyağı-su karışımı, kum-su karışımı, süt, toz bulutu, kan

Süspansiyon: Bir katının başka bir sıvı içinde parçacıklar halinde asılı şekilde dağılmasıyla oluşan heterojen karışıma denir.

Örneğin; tebeşir tozu-su karışımı

Emülsiyon: Bir sıvının bir başka sıvı içinde damlacıklar halinde asılı şekilde dağılmasıyla oluşan heterojen karışıma denir.

Örneğin;

Zeytinyağı-su, benzin-su

Aerosol: Bir katı veya sıvının bir gaz ortamında dağılmasıyla oluşan heterojen karışımlara denir.

Örneğin; sprey, sis

Kolloid: Bir maddenin diğer bir madde içerinde çıplak gözle görülmeyecek boyutta dağılmasıyla oluşan heterojen karışıma kolloidal karışım denir.

Örneğin;

Kan, sis, duman… kolloidal karışımdır.

Karışımların Özellikleri

  • Saf değildirler.
  • Homojen veya heterojen olabilirler.
  • Erime, kaynama noktası, yoğunluk gibi özellikleri ayırt edici değildirler.
  • Fiziksel yollarla ayrışırlar.
  • Formül veya sembollerle gösterilemez.

MADDENİN ÖZELLİKLERİ 

  • Fiziksel Özellikler
  • Kimyasal özellikler

Fiziksel Özellikler: Renk, koku, tat, sertlik, yoğunluk, fiziksel hal, esneklik gibi dış görünüşü ile ilgili özelliklere denir.

Fiziksel Değişim: Maddenin fiziksel özelliklerinde meydana gelen değişime denir.

Fiziksel Değişim Örnekleri:

Suyun buharlaşması, kâğıdın yırtılması, petrolün damıtılması, mumun erimesi, naftalinin süblimleşmesi, şekerin suda çözünmesi

Kimyasal Özellikler: Elektron düzeni, bağ yapısı gibi maddenin iç yapış ile ilgili özelliklere denir.

Kimyasal Değişim: Maddenin kimyasal özelliklerinde meydana gelen değişime denir.

Kimyasal Değişim Örnekleri:

Demirin paslanması, meyvenin çürümesi, ekmeğin küflenmesi, bütün kimyasal reaksiyonlar, suyun elektrolizi, sodyum metalinin suda çözünmesi

NOT: Kimyasal değişim gerçekleştiğinde fiziksel değişim de gerçekleşecektir. Ancak fiziksel değişim gerçekleştiğinde kimyasal değişim olmaz.

MADDENİN ORTAK VE AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

A-) Maddenin Ortak Özellikleri

Bütün maddelerin sahip olduğu ve maddeleri ayırt etmekte kullanılmayan özelliklere denir.

Maddenin ortak özellikleri:

  • Kütle,
  • Hacim,
  • Eylemsizlik,
  • Tanecikli ve boşluklu yapı

1-) Kütle (m):  Madde miktarının ölçüsüdür. Kütle, değişmez bir büyüklük olup maddenin bulunduğu yere, sıcaklığa ve basınca bağlı değildir.

2-) Hacim (V): Bir maddenin boşlukta kapladığı yerdir. Saf maddelerde hacim; sıcaklık, basınç, kütle ve fiziksel hale bağlı olarak değişir.

3-) Eylemsizlik: Maddenin ilk durumunu koruma isteğidir. Eylemsizlik maddenin kütlesiyle doğru orantılıdır.

4-) Tanecikli Yapı: Maddeler, atom veya molekül denilen hareketli taneciklerden oluşur.

5-) Elektriksel Yapı: Tüm maddelerin yapısında pozitif ve negatif yüklü tanecikler vardır.

B-) Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

Bir maddeyi diğer maddelerden ayırt etmeye ve saflığını kontrole yarayan özelliklere denir.

Maddenin ayırt edici özellikleri:

  • Öz kütle,
  • Çözünürlük,
  • Öz ısı,
  • Erime noktası (veya donma noktası),
  • Kaynama noktası (veya yoğunlaşma noktası),
  • Genleşme kat sayısı,
  • Esneklik kat sayısı,
  • İletkenlik kat sayısı,
  • Renk, tat, koku

1-) Öz Kütle (Yoğunluk): Bir maddenin birim hacminin kütlesi olup, genellikle g/cm3, g/ml, g/L gibi birimlerle ifade edilir ve “d” ile gösterilir.

d=m/V

d= özkütle (g/cm3), m= kütle (g), V= hacim (cm3)

Öz kütle, maddenin türüne, sıcaklığına ve fiziksel haline bağlı olarak değişir. Aynı koşullarda (aynı sıcaklık ve basınçta) saf bir maddenin özkütlesi, hacmine ve kütlesine bağlı değildir.

Sabit basınç altında saf maddenin özkütlesi sıcaklıkla ters orantılıdır.

Saf katı ve saf sıvı maddelerin özkütlesi sıcaklığa, gaz maddelerin özkütlesi ise hem sıcaklığa hem de basınca bağlı olarak değişir.

Isınan madde genleşir, yani hacmi artar. Kütlesi sabit tutularak sıcaklığı artırılan maddenin, genellikle hacmi artacağından özkütlesi azalacaktır.

2-) Özhacim: Bir maddenin birim kütlesinin hacmidir. 1/d olarak gösterilir.

3-) Çözünürlük: belirli sıcaklık ve basınçta birim hacim çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarıdır. Maddenin türüne, sıcaklık ve basınç koşullarına bağlı olarak değişir.

4-) Özısı (Isınma Isısı): Bir gram maddenin sıcaklığını 1 oC artırmak için gerekli olan ısı miktarıdır. Birimi kal/goC veya J/gOC olup, “c” simgesiyle gösterilir. Aynı maddenin farklı fiziksel hallerinin öz ısıları da farklıdır.

5-) Genleşme Katsayısı: bir maddenin 1cm3 ünün sıcaklığı 1 OC arttırıldığında oluşan hacim değişikliğidir. Tüm gazlar eşit sıcaklık artışı ile aynı oranda genleştiğinden gazlar için ayırt edici özellik değildir.

6-) Esneklik Katsayısı: Bir katıya uygulanan kuvvetin hacim değişimine oranıdır.

7-) Erime Noktası: Saf bir katının sıvı hale geçtiği sabit sıcaklık değeridir.

8 -) Donma Noktası: Saf bir sıvının katı hale geçtiği sabit sıcaklık değeridir.

9-) Kaynama Noktası: Saf bir sıvının kaynayarak gaz hale geçtiği sabit sıcaklık değeridir.

10-) Yoğunlaşma (Yoğuşma) Noktası: Saf bir gazın yoğuşarak sıvı hale geçtiği sabit sıcaklık değeridir.

11-) Erime Isısı: Erime sıcaklığındaki 1 gram saf katının erirken aldığı ısıdır.

12-) Donma Isısı: Donma sıcaklığındaki 1 gram saf sıvının donarken verdiği ısıdır.

13-) Buharlaşma Isısı: Kaynama sıcaklığındaki 1 gram saf sıvının buharlaşırken aldığı ısıdır.

14-) Yoğunlaşma (Yoğuşma) Isısı: Yoğunlaşma sıcaklındaki 1 gram saf gazın yoğunlaşırken verdiği ısıdır.

NOT: Maddenin ortak özellikleri madde miktarına bağlı olup madde tanımlanmasında kullanılmaz. Maddenin ayırt edici özellikleri madde miktarına bağlı olmayıp maddeyi ayırt etmede veya maddenin saflığını kontrolde kullanılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir