Kortizon Nedir? | Yan Etkileri Nelerdir?

Kortizon nedir? Kortizon yan etkileri nelerdir? Kortizon hangi hastalıkların tedavisinde kullanılır?

kortizon nedir

Kortizon Nedir? | Hakkında Bilgiler

Halk arasında kortizon olarak bilinen madde, tıpta steroid grubu hormonlar veya ilaçlar olarak bilinir.

Kortizon, böbrek üstü bezinin kabuk kısmından salgılanan bir hormondur.

Kortizon hormonu, sabaha karşı salgılanır ve insanı gün içerisindeki oluşabilecek durumlara karşı hazırlamaya çalışır. Kortizon, beyinden gelen sinyaller aracılığıyla salgılanır. Sabah saatlerinde maksimum, akşam saatlerinde minimum olacak şekildedir.

Vücuttaki kortizon, 1938 yılında keşfedilmiştir ve 1950 yılında bu keşif sayesinde Nobel ödülü alınmasını da sağlamıştır. 1950’lerden beri, birçok hastalıkta kortizon tedavisi uygulanmaktadır. Başlangıçta, vücuttaki hormonun aynısı olarak tedavi amaçlı kullanılırken, günümüzde daha güçlü etkisi ve düşük yan etkisi bulunan sentetik kortizon türevleri kullanılmaktadır.

Kortizon Hangi Hastalıkların Tedavisinde Kullanılır?

Günümüzde kortizon, birçok hastalığın tedavisinde kullanılmaktadır. Romatizmal hastalıklar başta olmak üzere, astım, anafilaksi, birçok cilt, göz (üveit vb.) hastalıklarında, hematolojik (kan, lösemi, miyelom gibi) hastalıklarda, kardiyovasküler sistemi ilgilendiren (mesela kalp krizi sonrasında gelişen birtakım sendromlarda) bazı durumlarda, hiperkalsemi (kalsiyum seviyesinin yükselmesinde) durumlarında, bağırsak rahatsızlıklarında (ülseratif, crohn gibi iltihabi bağırsak hastalıklarında) ve bunların dışında birçok hastalığın tedavisinde kortikosteroid tedavisi uygulanmaktadır.

Birçok hastalığın tedavisinde kullanılan kortizon, çeşitli yollarla vücuda uygulanabilmektedir. Ağızdan tablet şeklinde yutulduğu gibi enjeksiyon yöntemiyle verilebilir, inhalasyonla akciğerlere çekilebilir veya cilt rahatsızlıklarında doğrudan merhem şeklinde cilde uygulanabilen steroid türevleri bulunmaktadır.

Kortizon Tedavisinin Etki Mekanizması Nedir?

Kortizon tedavisinin etki mekanizması esas olarak vücuttaki iltihabı yanıtın baskılanmasıdır. İltihabi yanıtla ilgili süreçlerde ana rol oynayan birtakım maddelerin yapımını baskılayarak iltihabi süreci engeller. Dolayısıyla iltihabi süreçten kaynaklanan hastalığın belirtilerinde azalmaya neden olur.

Kortizon tedavisi, yan etkilerinden dolayı çoğu zaman kaçınılan bir tedavidir. Ancak iltihabın yaygın ve geniş olması durumunda bunu baskılama amacıyla tedaviye başvurulmaktadır. Kortizon tedavisinde ana amaç iltihabın baskılanmasıdır. Kişiden kişiye değişen kortizon tedavisi uygulanmaktadır.

Kortizon tedavisi genellikle var olan hastalığın baskılanmasında kullanılır, ancak bazı akut durumlarda mesela alerji sonrası görülen ani anafilaktik gibi durumlarda tedavi edici olarak da kullanılmaktadır.

Kortizon Tedavisinin Yan Etkileri Nelerdir?

Kortizon tedavisinin yan etkileri fazla olduğu gibi, uygulama biçimine, yerine ve dozuna göre değişir. İlacın sistemik uygulanması durumunda vücutta su ve tuz tutulumuna bağlı kan basıncı yüksekliği sık görülen yan etkilerden biridir. Dolayısıyla kişide kan basıncı yükselmesi kişide eğer hipertansiyon hastalığı bulunuyorsa sorun oluşturabilir.  Kortizon tedavisi uzun süreçliyse kişide hipertansiyon gelişimi söz konusu olabilir.

Kortizonun uzun dönemde kullanılması, kan şekerini yükselteceğinden dolayı diyabet gibi birtakım rahatsızlıkların gelişmesine neden olabilir. Uzun süreli kortizon tedavisi kemik erimesi rahatsızlığına neden olabilir.

Çocuklarda büyüme ve gelişme geriliği, psikolojik rahatsızlığı olanlarda bu rahatsızlığın alevlenmesi veya aktifleşmesi, endokrin sistemle ilgili önemli yan etkiye, ödem, ülser, kas güçsüzlüğü, katarak, kemik iliğinde kan yapımıyla ilgili birtakım sıkıntılar ve yan etkilere neden olabilmektedir. Bu nedenle hekimin bilgisi dışında doz değişikliği yapılmamalıdır. Doz arttırılması, azalttırılması veya ilacın birden bırakılması tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

İlacın birden bırakılmasına bağlı olarak daha önce ölüm olayları yaşandığı için tedavi asla birden bırakılmaz, tedavinin sonunda doz, hekim kontrolüyle yavaş yavaş azaltılarak böbrek üstü bezli fonksiyonların yavaş yavaş geriye gelmesi sağlanarak bırakılır.

Kortizon Tedavisinin Yan Etkilerinden Nasıl Korunur?

Kortizon tedavisine bağlı görülen çok sayıda ki yan etkilerin en aza indirilebilmesi amacıyla genellikle ilacın lokal olarak kullanılması yani iltihabın olduğu bölgeye uygulanması amaçlanır. Bunun başarılamadığı durumlarda bütün vücuda, ilacın sistemik uygulanmasında mümkün olduğunca en düşük dozda başlanması, yan etkilerin daha düşük olmasını sağlayacaktır.

Kortizon tedavisi boyunca tuz tüketimini azaltmak yan etkilerin azalmasını sağlar.

Yan etkilerden biri olan kemik erimesini engellemek için kalsiyum bakımından zengin besinlerin (yoğurt, süt) tüketilmesi yan etkilerin azaltılmasını sağlayabilir.

Kortizon tedavisinin yan etkilerini en aza indirmek için tedavi, mutlaka doktor kontrolünde devam ettirilmelidir.

Kortizon Kullananlar Nelere Dikkat Etmelidir?

Kortizon tedavisi, mutlaka doktorun önerdiği kullanım şekli ve dozlarda sürdürülmelidir.

Solunum yolu rahatsızlıklarına karşı kortizon ciğerlere çekilerek alınıyorsa kullanım sonrası ağzın çalkalanması gerekir. Aksi takdirde ağızda pamukçuk enfeksiyonu, ses kısıklığı, tat değişikliği gibi istenmeyen olaylar ortaya çıkabilir.

Protein yapımını durdurarak büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkilediği için çocuklarda kortizon kullanımı tercih edilmez.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir