Mesnevi Nedir? | Özellikleri

Mesnevi nedir? Mesnevinin özellikleri nelerdir?

Mesnevi Nedir?

Beyit ve konu sınırlaması olmayan genellikle savaş, aşk, tarihi ve dini olayların masalsı tarzda anlatıldığı divan edebiyatı nazım şeklidir. Mesnevi sözcük anlamı olarak “ikişer ikişer, ikili” anlamına gelir.

Mesnevi divan edebiyatına İran (Fars) edebiyatından geçmiş bir nazım biçimidir. Bizde roman ve hikâye gibi türler Tanzimat edebiyatına kadar kullanılmamıştır. Divan edebiyatındaki mesneviler, halk edebiyatındaki destanlar ve halk hikâyeleri bu türlerin yerini tutmuştur. Bu alanın en önemli mesnevisi Mevlana Celaleddin Rûmi’nin “Mesnevi” isimli eseridir.

Türk edebiyatında ilk büyük mesnevi, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig adlı eseridir. Sonra sırayı Mevlana’nın Mesnevi’si alır. Mesneviler Türk edebiyatının manzum romanları sayılabilir. Leyla ile Mecnun, Ferhat ile Şirin, Hüsrev ü Şirin, Vamık ile Azra bunların en güzel örnekleridir. Mesnevi nazım şeklinin belli bir düzeni vardır. Birinci bölümde mensur veya manzum önsöz yer alır. Ardından Kaside ve nazım şeklinde olduğu gibi, Tevhid, Münacât, Na’t, Mirâciye, Medh-i Cihâr-yâr-ı Güzin (Dört Halife için övgü) vardır. Sonrasında ise mesnevinin sunulduğu kimseye medhiye vardır ki bu genellikle padişahtır. Bundan sonra Sebeb-i Telif başlığı altında eserin neden yazıldığı anlatılır. Agâz-ı Destan başlığı altında asıl konuya geçilir. Mesnevi, eserin adına yazıldığı kişi ya da şairin kendisi için bir dua bölümüyle son bulur.

Mesnevinin Özellikleri

  • Mesnevide beyit sayısı konunun uzunluğuna bağlıdır. Türk edebiyatında yirmi bin hatta daha fazla beyitlik mesneviler yazılmıştır.
  • Her beyit kendi arasında uyaklıdır. “aa / bb / cc / dd…”
  • Aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
  • Beyitler arasında anlamca bir bütünlük vardır.
  • Aşk, din, tasavvuf, ahlak, savaş, kahramanlık gibi konular işlenir.
  • Günümüz roman ve hikâye türünün eski edebiyattaki karşılığıdır.
  • Beş mesneviden oluşan eser grubuna “hamse” denir. Hamse sahibi olarak tanınmış önemli divan şairleri: Ali Şir Nevai, Taşlıcalı Yahya, Genceli Nizami, Nergisi ve Nevizade Atai’dir.
  • Mesnevilerin üslubunda diğer nazım şekillerinden farklı olarak masalsı bir anlatım vardır.
  • Yer ve zaman belirsizdir, tasvirler ise aşırı abartılıdır.
  • Mesnevilerin üzerine kurgulandığı konu genellikle aşktır. Cin, peri, dev, cadı, ejderha gibi masal motifleri çok bulunur.
  • Mesneviler; konusu aşk, dini tasavvufi, ahlaki ve öğretici, savaş ve kahramanlık, bir şehri ve güzellikleri anlatan, mizahi olarak çeşitli konulara ayrılır.

Türk Edebiyatında Önemli Mesnevi Yazarları ve Eserleri

XI. yüzyıl Yusuf Has Hacib – Kutadgu Bilig 6645 beyit (didaktik – öğretici)

XVI. yüzyıl Fuzûli – Leylâ ile Mecnun – (aşk)

XV. yüzyıl Şeyhi – Hüsrev ü Şirin (aşk)

XVIII. yüzyıl Şeyh Galip – Hüsn ü (Aşk – tasavvufî aşk)

XV. yüzyıl Şeyhi – Harname – (mizahi + eleştirel)

Ahmedi – İskendername – (tarihi + savaş)

XVII. yüzyıl Nâbi – Hayriye – (didaktik öğretici)

XII. yüzyıl Mevlâna – Mesnevi – 25618 beyit – (didaktik + öğretici)

Süleyman Çelebi – (Mevlid dini + tasavvufi)

Tanzimat döneminde Abdülhak Hamid’în manzum tiyatroları mesnevilerin en son örnekleri olmuştur.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir