Hava Kirliliği Nedir? | Nedenleri Nelerdir?  

Hava kirliliği nedir? Hava kirliliğinin nedenleri nelerdir? Hava kirliliğinin insan sağlığına etkileri nelerdir? Hava kirliliği hakkında bilgiler.

Hava Kirliliği Nedir? | Nedenleri

Dünyanın etrafını saran atmosfer hava ortamını oluşturur. Hava küre diye adlandırılan atmosfer; canlıların solunumu ve fotosentez açısından oldukça önemlidir.

Hava kirliliği; canlı hayatı olumsuz etkileyen, havadaki yabancı maddelerin normalin üşütün de değerlere ulaşarak havanın fiziksel, biyolojik ve kimyasal özelliğinin bozulmasıdır.

Günümüzde en önemli çevre sorunlarından biri de hava kirliliğidir. Taşıtların çıkardığı gazlar, fabrika bacalarından çıkan gazlar, kömür, petrolün yanmasından açığa çıkan gazlar, volkanik patlamalardan açığa çıkan gazlar hava kirliliğini oluşturan en önemli maddelerdir.

Isınma amaçlı, düşük kalorili ve kükürt oranı yüksek kömür kullanımı sonucu çıkan dumandaki kükürtdioksit havadaki su buharı ile birleşerek asit damlacıkları olarak yeryüzüne iner. Ormanlara, akarsu ve göl sularına olumsuz etkileri olan asit yağmurları taşınmaz kültür hazinelerimize de zarar verir.

Egzoz gazlarından yayılan karbonmonoksit ve hidrokarbonlar da sağlığımızı olumsuz etkiler. Bu gazların havada güneş enerjisi etkisiyle oluşturdukları kimyasal tepkimeler sonucu yoğun sis meydana gelir. Bu sis; astım, bronşit gibi solunum yolu hastalıklarına ayrıca cilt ve gözlerde tahrişe neden olur. Ağaç ve bitkileri de zehirler. Metallerde paslanmaya, renk değişikliğine, betonda kalkmalara ve toprağın veriminin düşmesine neden olur.

Kömür, petrol, mazot gibi yakıtlardan çıkan karbondioksit atmosferin yüksek katmanlarında bir karbondioksit tabakası oluşturur. Oluşan bu tabaka yeryüzünden yansıyan güneş ışınlarının dünya dışına çıkmasını engeller. Böylece atmosfer ısınır. Bu olay sera etkisi olarak bilinir. Sera etkisi dünya sıcaklığının artmasına neden olmaktadır. Bunun sonucu olarak iklimlerin değişeceği, bazı bölgelerin çoraklaşacağı, buzulların eriyeceği ve deniz yüzeyinin yükseleceği öne sürülmektedir.

Aerosollerde ve soğutucularda kullanılan bazı gazlar da havayı kirletmektedir. Bu kirlilik güneşten gelen zararlı mor ötesi ışınları tutan ozon tabakasına da zarar vermektedir.

Volkanik patlamalar ile kendiliğinden çıkan orman yangınları (aşırı sıcaklık ve kuraklık etkisiyle) havanın kirlenmesine neden olur. Bu kirliliğe doğal hava kirliliği denir.

Havayı Kirleten Önemli Kaynaklar

  • Baca gazları,
  • Enerji santralleri,
  • Orman yangınları,
  • Petrol rafineleri,
  • Egzoz gazları,
  • Demir-çelik fabrikaları,
  • Çimento fabrikaları,
  • Kum fırtınaları,
  • Volkan patlamaları,
  • Kimyasal üreten fabrikalar.

Hava Kirliliği Tipleri

Hava kirliliği Londra ve Los Angles tipi hava kirliliği diye ikiye ayrılır.

a-) Londra Tipi Hava Kirlenmesi

Londra tipi hava kirlenmesinde sanayi kuruluşları ile konutların ısıtılmasında kullanılan fosil yakıtların (kömür, petrol gibi) yanması sonucu çıkan gazlar ve sis etkili olmaktadır. Bu tip hava kirlenmesinde kükürt oksitlerin suyla birleşmesi etkili olmaktadır. Bu tip kirlenmede en yüksek kirlilik sabahın erken saatlerinde olmaktadır. 1952 yılında Londra’yı kaplayan kalın sis ve duman tabakası iki hafta içerisinde 4000 insanın ölümüne yol açmış, bir o kadar insan da üç ay içinde ölmüştür. Ülkemizde bazı büyük kentlerde (İstanbul, İzmir gibi) zaman zaman bu tip kirlenmelere rastlanılmaktadır.

Bu tip hava kirlilikleri, cilt ve gözlerde tahrişe, bronşit ve amfizem gibi solunum yolları hastalıklarına neden olurken tarihi eserlere zarar vermekte ve toprağın verimsizleşmesine yol açmaktadır.

b-) Los Angeles Tipi Hava Kirlenmesi

Los Angeles tipi hava kirlenmesinde daha çok egzoz gazları etkili olmaktadır. Egzoz gazları, güneş ışınlarının etkisiyle karbondioksite dönüşmektedir. Sisin de etkisiyle Los Angeles tipi hava kirliliği oluşmaktadır. Bu tip kirliliğe gün içerisinde 11.00-13.00 saatleri arasında yoğun olarak rastlanır. Ülkemizde bu tip hava kirlenmesine İstanbul ve İzmir gibi illerde zaman zaman rastlanılmaktadır.

Hava kirliliğinin doğal ve beşeri çevre üzerindeki etkileri şöyledir:

  • İklim değişikliği, küresel ısınma ve sera etkisi doğal çevre üzerindeki etkilerine örnektir.
  • Hastalıkların artması insan sağlığı üzerindeki etkisine örnektir.
  • Konutların, fabrikaların, köprülerin, taş ya da metal bölümlerine verilen zarar ise yapay çevre üzerindeki etkisine örnektir.

Havayı Kirleten Gazlar ve İnsan Sağlığına Etkileri

1-) Ozon: Gözleri tahriş eder, bunun yanında burun ve boğazlarda tahriş, göğüs daralması, öksürme, aşırı yorgunluk yapar.

2-) Azot Oksitler: Azot dioksidin kuvvetli zehirleme etkisi vardır. Solunum yollarında hastalıklara ve ileri seviyede ölüme sebebiyet verebilir. Asit yağmurlarına neden olur.

3-) Amonyak: Öksürme, ağız, burun ve gözlerde akıntıya neden olur.

4-) Karbonmonoksit: Zehirlidir. Refleksleri zayıflatır, psikolojik rahatsızlıklar, baş ağrısı ve baş dönmesine nedene olur.

5-) Karbondioksit: Oksijen yetersizliğine neden olur, boğulmalar meydana gelir.

6-) Hidrojen Sülfür: Koku alma sinirlerinin zarar görmesine, vücutta zehir etkisine, tahriş edici öksürüklere neden olur.

7-) Kükürt Oksitler: Asit yağmurlarına, solunum yolları hastalıklarına neden olurlar.

8 -) Hidrojen Florür: Birçok hassas bitki üzerine (bazı çam türleri, asma, şeftali ve kavun gibi) zararlı etkileri vardır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir