Gezi Yazısı Nedir? | Özellikleri | Örnek

Gezi yazısı nedir? Gezi yazısının özellikleri nelerdir? Gezi yazısı örneği.

GEZİ YAZISI (SEYAHATNAME) NEDİR?

Gezilip görülen yerle ilgili izlenimlerin ilgi çekici bir şekilde ve edebi bir üslupla anlatıldığı yazılara gezi yazısı veya seyahatname denir.

GEZİ YAZISININ ÖZELLİKLERİ

  • Gezilen yerlerin coğrafi özellikleri, mimarisi, tarihi, yiyecekleri, içecekleri, gelenek ve görenekleri hakkında bilgi verilir.
  • Çok eski bir geçmişi vardır.
  • Nesnel ve öznel ifadeler iç içedir.
  • Gezi yazıları, sosyal bilimlerin sosyoloji, hukuk, tarih vb. bilim dallarına yardımcı kaynaktır.
  • Gezi yazılarında bir tek kahraman vardır, o da geziyi yapan şahıstır. Gezilen yerler, onun ağzından nakledilir. Ayrıntılar üçüncü şahıs ağzından anlatılabilir.
  • Abartı ve hayalden uzak durulan gezi yazılarında gerçeğe bağlı kalınır.
  • Okura bilgi vermek amacıyla akıcı ve sade bir dille yazılır.
  • Öyküleyici, betimleyici ve açıklayıcı anlatım türlerinde yararlanılır.
  • İyi bir gezi yazısı okurda ilgi uyandırmalı ve anlatılan yerleri okuyucuya adeta gezmiş, görmüş hissi verecek şekilde anlatılmalıdır.
  • Gezi yazıları; fotoğraflar, filmler, ses bantları ile desteklenebilir. Bu yönüyle röportaja yaklaşır.
  • Gezi yazısında yararlanılan tekniklerin arasında mektup ve günlük biçimi gelir.

DÜNYA EDEBİYATINDA GEZİ YAZISI

Dünya edebiyatında İbn-i Batuta ve Marko Polo gezi yazsının önemli isimlerindendir.

TÜRK EDEBİYATINDA GEZİ YAZISI

Türk edebiyatında ünlü denizci Seydi Ali Reis’in Miratü’l Memalik (Memleketlerin Aynası) adlı eseri ilk gezi kitabıdır. Edebiyatımızda ele alınmış en ünlü eser, Evliya Çelebi’nin on ciltlik Seyahatname adlı kitabıdır.  Evliya Çelebi bu seyahatnamesinde sadece gördükleri yerleri değil aynı zamanda çevreden duyduklarını da yazmıştır. Bunun haricinde edebiyatımızda yer alan diğer gezi yazarlarından bazıları şunlardır:

Piri Reis: Kitab-ı Bahriye

Kâtip Çelebi: Cihannüma

Ahmet Mithat Efendi: Avrupa’da Bir Cevelan

Cenap Şahabettin: Hac Yolunda, Avrupa Mektupları, Suriye Mektupları, Afak-ı Irak

Ahmet Haşim: Frankfurt Seyahatnamesi

Falih Rıfkı Atay: Deniz Aşırı, Taymis Kıyıları, Bizim Akdeniz, Tuna Kıyıları

Reşat Nuri Güntekin: Anadolu Notları I-II

Atilla İlhan: Abbas Yolcu

Haldun Taner: Düşsem Yollara Yollara

İsmail Habib Sevük: Tuna’dan Batı’ya

Azra Erhat: Mavi Yolculuk, Mavi Anadolu

Sadri Ertem: Bir Vagon Penceresinden, Ankara-Bükreş

Bedri Rahmi Eyüboğlu: Canım Anadolu, Tezek

Ahmet Hamdi Tanpınar: Beş Şehir

Melih Cevdet Anday: Sovyet Rusya, Azerbaycan, Özbekistan, Bulgaristan, Macaristan

GEZİ YAZISI ÖRNEĞİ

Taç Mahal Dedikleri

Burası bir türbe değil de adeta aşk tapınağı. Sevdalılar gelip bu anıtkabirin eşiğine yüz sürüyorlar. Zaten Şahı Cihan da karısına yaptırdığı bu türbeye bakıp bakıp: “Bir günahkâr buraya sığında tüm günahlarından arınır. Bu yapıtın görünüşü kalbe ağlama verir. Ama bu rahatlatıcı bir ağlamadır. Güneş ve ay bu yapıta baktığında gözyaşı döker.” diyor.

Taç Mahal’in böylesine tavaf edilen bir anıtkabir olmasına mimari güzelliğinden çok, salt bu benzersiz aşk hikâyesi, bu şiirli tarihi tarihi bile yeter. Taç Mahal bir estetikçinin dediği gibi ne kadar “yeryüzünün en güzel türbesi” ise yine bir başka düşünürün tanımladığı gibi “evlilik bağının ve sevgisinin de yüce bir anıtı”dır.

Taç Mahal’i şöyle ayaküstü bir görüp geçmek yetmez. Onu güneş doğarken, öğleyin, akşamüstü, grup vakti ve özellikle ay ışığında göreceksiniz. Biz şanslı imişiz ki seferimiz dolunaya rastladı. Bu aşk ateşinde ısınmış mermerler sabahleyin tozpembe bir renk alırmış, onu göremedik. Öğle güneşinde göz kamaştıran beyazlığa dönerken tanıdık grup ile ay ışığındaki halini de görmek için bekledik. Grup vakti, inanmayacaksınız, o mermerler önce portakal rengine sonra eflatuna dönmüştü. Ay ışığında ise uçuk bir maviliğe büründü. Şahı Cihan’a hak verdim. Gözlerinizin yaşarması işten değildi.

                                                                                    Düşsem Yollara Yollara Haldun Taner

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir