Karadeniz Bölgesi Hakkında Bilgiler

Karadeniz Bölgesi hakkında bilgiler. Karadeniz Bölgesinin özellikleri nelerdir?   

KARADENİZ BÖLGESİ

Bölge adını kuzeyinde bulunan Karadeniz’den alır. Bölgenin güney sınırı, Kuzey Anadolu Dağları’nın güney kesimindeki dağların doruk çizgisinden geçer. Ancak bölgenin orta bölümü Yeşilimtırak Havzası’nı içine alacak şekilde güneye doğru genişler. Doğu sınırı Gürcistan devlet sınırı ile çakışır, batı sınırı ise Adapazarı Ovası’na kadar uzanır.

COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ

Yüzey Şekilleri

Bölgede, Karadeniz kıyısına paralel uzanan birkaç kol halinde sıradağlar yer alır ve dağlar arasında çökme sonucu oluşmuş ve içlerinde ovaların bulunduğu oluklar görülür.

Bölgenin doğusunda kıyıdan itibaren yüksekliği 4000 m’ye yaklaşan Doğu Karadeniz Dağları yer alır. Bunun güneyinde Çoruh Vadisi ile ayrılmış ikinci bir dağ kuşağı uzanır. Orta Karadeniz Bölümü’nde yüksekliği 1000-1500 m arasında değişen Canik Dağları yer alır.

Batı Karadeniz’de, doğu-batı yanında üç kuşak halinde uzanan dağlar yer alır. Bunlar; Küre, Ilgaz, Bolu ve Köroğlu dağlarıdır. Bu dağların yüksekliği 2500 m’yi geçer. Karadeniz Bölgesi’ndeki dağlar denize paralel şekilde uzandığı için;

  • Kıyılar fazla girintili ve çıkıntılı değildir.
  • Koy ve körfezler azdır.
  • Doğal limanlar azdır.
  • Falez oluşumu yaygındır.
  • Kıta sahanlığı dardır.
  • Kıyılarla iç kesimler arasında ulaşım zordur.
  • Kıyılarla iç kesimler arasında tarım, iklim ve bitki örtüsü bakımından farklılıklar oluşmuştur.
  • Dağların geniş yer kaplaması büyük kentlerin kurulmasını önlemiş, kentlerin kıyıda birbirine yakın ve küçük olmasına yol açmıştır.

Bölgede ovalar daha çok alçak ve orta bölümde toplanmıştır. Doğu ve Batı Karadeniz’de dağlar kıyının hemen gerisinden başladığından kıyı ovalarının dar olmasına neden olmuştur.

Bölgenin kıyı kesiminde Kızılırmak ve Yeşilırmak’ın oluşturduğu delta ovası yer alır. Bunlar, Çarşamba ve Bafra ovalarıdır.

Bölgenin iç kesimleri ise Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde yer alır. Çöküntü ovaları yer alır. Bunlar; Düzce, Bolu, Tosya, Erbaa, Niksar, Çerkeş ve Kastamonu ovalarıdır.

YER ALTI VE YER ÜSTÜ SULARI

  • Yağışların fazla olması nedeniyle sık bir akarsu ağı vardır. Bölgenin önemli akarsuları; Yenice, Kızılırmak, Yeşilırmak ve Çoruh gibi akarsularıdır. Bunun yanında Bartın çayı, Sakarya, Melet ve Harşit çayları da yer alır.
  • Akarsulardan elektrik enerjisi üretmek, sulama yapmak amacıyla, Kızılırmak üzerinde Altınkaya; Yeşilırmak üzerinde Suat Uğurlu, Hasan Uğurlu ve Almus; Sakarya üzerinde ise Hasan Polatkan barajları kurulmuştur.
  • Bölgede heyelan sonucu oluşmuş Tortum, Sera, Zinav, Yedigöller, Uzungöl ve Abant Gölleri yer alır. Bunun yanında Samsun’da kıyı set gölü olan Balıklı Göl yer alır.
  • Bölgede ayrıca, Düzce, Bolu ve Erbaa – Niksar ovaları yer altı suyu yönünden de zengindir. Doğu Karadeniz Bölümü’nde Ayder (Çamlıhemşin)’de kaplıcalar bulunur.

İKLİM

  • Kıyı kuşağında nemli ve ılıman iklim etkilidir. Burada yıllık sıcaklık ortalaması 14OC civarındadır. Temmuz ayı sıcaklık ortalaması 20OC’nin üzerindedir. Dağların yüksek kesimlerinde sıcaklık önemli ölçüde azalır, soğuk ve nemli iklim koşulları etkili olur.
  • İç kesimler deniz etkisine kapalı olduğu için karasal iklim şartları etkilidir. Bu kesimlerde kışlar daha soğuk ve kar yağışlı geçer, yazlar ise sıcak ve daha az yağışlı geçer.
  • Bölgenin iklimi kıyıya paralel uzanan dağ sıralarının etkisi altındadır. Bu dağlar deniz etkisinin iç kesimlere kadar sokulmasını engeller. Kıyı kesimlerde; nem oranı yüksek, her mevsim yağışlı, en yağışlı mevsim sonbahar, en az yağışlı mevsim ise ilkbahardır.

BİTKİ ÖRTÜSÜ          

  • Bölgede dağların denize bakan yamaçları bol yağış aldığından gür ormanlarla kaplıdır. İç kısımlara gidildikçe soğuğa dayanıklı ağaç türleri ile bozkırlar bitki örtüsünü oluşturur. Kıyıdan yamaç boyunca yükseldikçe sıcaklığın düşmesine bağlı olarak bitki örtüsünün değiştiği görülür. Kıyıdan 800 metre yüksekliğe kadar olan alanda yayvan yapraklı ağaçlar, 800 – 1500 metre arasında karışık yapraklı, 1500 – 2000 metreye kadar olan alanda iğne yapraklı ağaçlar, 2000 metreden sonra ise dağ çayırları görülmektedir. Bölgenin yağış dağılışında hâkim rüzgâr yönü ile yamaçların konumu ve yükseltisi en önemli etkenlerdir.
  • Kıyılardaki yağış miktarının fazla ve düzenli oluşan bağlı olarak; akarsuların debileri yüksektir. Tarımda sulamaya pek ihtiyaç duyulmaz ve nadas alanları az olup orman alanları geniştir. Ayrıca orman yangınları nadirdir.

NÜFUS ÖZELLİKLERİ

  • Bölge, Türkiye nüfusunun %12,5’ini bünyesinde barındırır. Nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye ortalamasının altındadır. Bölgede nüfusun dağılışını büyük ölçüde iklim ve yer şekilleri özellikleri belirler. Şehirdeki nüfus artışı Türkiye ortalamasının altındadır. Bölgede bölümler ve hatta yöreler arasında nüfus yoğunluğu bakımından büyük farklar vardır. Nüfusun en yoğun olduğu alanlar Karadeniz kıyı kuşağı ile iç kesimlerdeki ovalardır.
  • Karadeniz ardındaki engebeli alanlarda ve platolarda nüfus yoğunluğu çok azdır.
  • Doğu Karadeniz’in kıyı kesimleri, Orta Karadeniz’deki kıyı ovaları ile iç kesimlerdeki ovalar ve Batı Karadeniz’in iç kesimlerindeki ovalarda nüfus yoğundur. Batı Karadeniz’de Sinop – Bartın arasındaki kıyı kesiminde nüfus oldukça seyrektir.

YERLEŞME ÖZELLİĞİ

  • Bölgedeki yer şekillerinin engebeli ve yağış miktarının fazla olması yerleşmenin genelde dağınık olmasına neden olmuştur. Özellikle Doğu Karadeniz Bölümü’nde, eğimli yamaçlara serpilmiş birkaç evden oluşan yerleşim alanları yer alır. İç kesimlerde ise yağışın azalmasına bağlı olarak ovalarda toplu yerleşmeler görülür. Bölgede kentler, Karadeniz sahilleri boyunca ve iç kısımlardaki ovaların ve geniş tabanlı vadilerin kenarlarında kurulmuştur.
  • Kentleşme oranı azdır. Nüfusun yarısından fazlası kırsal kesimde yaşar. Bölgenin kırsal kesimindeki evlerin yapımında daha çok ahşap malzeme kullanımı yaygındır.

EKONOMİK ÖZELLİKLERİ

  • Bölgenin ekonomisi büyük oranda tarıma dayanır. Nüfusun üçte ikisi geçimini tarımdan sağlar. Tarım alanları küçük parçalar halindedir ve aynı zamanda arazi engebeli olduğu için tarımda makine kullanımı zordur.
  • Bölgenin başlıca tarım alanları Bafra ve Çarşamba ovaları ile iç kesimlerdeki Amasya, Merzifon, Havza, Tokat, Reşadiye, Niksar – Erbaa ovalarıdır. Her mevsim yağış aldığı için nadas alanları azdır. Bölgenin en önemli ürünleri olan çayın tamamı ve fındığın büyük bir kısmı Doğu Karadeniz Bölümü’nde üretilmektedir. Diğer tarım ürünleri ise mısır, patates, soya fasulyesi, tütün, pirinç, şeker pancarı, keten, kenevir ve buğdaydır.
  • Başlıca yer altı kaynakları; taş kömürü, bakır ve linyittir. Hayvancılık gelişmiştir. Bölgenin yüksek kesimlerinde gür çayırlar bulunur. Bölgenin kıyılarında balık da avlanır.
  • Bölgedeki zengin orman varlığına bağlı olarak orman ürünleri işleyen fabrikalar kurulmuştur. Karabük ile Ereğli’de demir – çelik, Samsun’da bakır işleme fabrikaları vardır. Bunun yanında şeker, sigara, çimento ve gıda sanayisi de gelişmektedir.

ULAŞIM ÖZELLİKLERİ

  • Bölgede dağların denize paralel uzanması kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırmıştır. Kıyılarla iç kesimler arasındaki ulaşım belirli geçitler vasıtası ile yapılır.
  • Orta Karadeniz Bölümü’nde kıyı ile iç kısımlar arasındaki ulaşım daha kolaydır. Bunun nedeni buradaki dağları yükseltisinden az olması ve akarsularca parçalanmış olmasıdır.
  • Bölgenin en önemli limanları; Samsun, Trabzon, Ereğli ve Zonguldak’tadır. Sinop Limanı doğal liman olmasına rağmen iç kesimlerle bağlantısı gelişmediği için hinterlandı dardır. Bu duruma bağlı olarak bu liman gelişmemiştir.

KARADENİZ BÖLGESİNİN BÖLÜMLERİ

1-) Doğu Karadeniz Bölümü

  • Bölüm, doğuda Gürcistan sınırından başlayarak batıda Melet Çayı’nın batısına kadar uzanır. Bölgede yüzey şekillerinin en önemli özelliği dağların kıyıdan itibaren birdenbire yükselerek 3000 metreyi aşması ve bol miktarda yağış almasıdır. Üzerinde buzul gölleri ve geniş tabanlı vadilerin görüldüğü Doğu Karadeniz dağ kuşağının batısında Giresun Dağları, doğusunda Rize Dağları ve Kaçkar Dağları uzanır.
  • Bölümde dağlar denize paralel şekilde uzandığı için denizden gelen nemli hava kütleleri iç kesimlere kadar sokulamaz. Bu nedenle kıyılarla iç kesimler arasında farklı iklim özellikleri görülür.
  • Bölümün en önemli akarsuları; Çoruh Nehri, Doğankent ve Kelkit çaylarıdır.
  • Bölgenin başlıca yerleşmeleri; Trabzon, Rize, Giresun, Artvin, Gümüşhane ve Bayburt’tur.
  • Bölümde çay, fındık, mısır, soya fasulyesi, patates kıyı kesimlerde üretilir. Burada, arpa ve çeşitli meyveler iç kesimlerde üretilir. Çoruh Vadisi’nde de zeytin üretilir.
  • Bölümde Murgul (Artvin) da Çayeli – Madenköy (Rize) ve Espiye (Giresun) de bakır madeni çıkarılır.

2-) Orta Karadeniz Bölümü

  • Bölüm, Ordu’nun doğusundaki Melet Çayı ile Kızılırmak arasında yer alır, güneye doğru Yeşilırmak Havzası’nı içine alacak şekilde genişler.
  • Doğu ve Batı Karadeniz bölümleri kadar engebeli değildir. Karadeniz kıyısı boyunca uzanan Canik Dağları’nda yükseklik 1500 metreyi aşar. Bu dağların kuzeye bakan yamaçları, yer yer faylarla kesildiği için çok eğimlidir. Burada; Kelkit Vadisi, Erbaa – Niksar, Taşova, Ladik ve Havza üzerinden Kuzey Anadolu Fay Kuşağı geçer.
  • En önemli akarsuları Kızılırmak ve Yeşilırmaktır. Kıyı kesimlerinde bu akarsuların oluşturdukları Çarşamba ve Bafra delta ovaları yer alır.
  • Orta Karadeniz Bölümü’nde yazlar sıcak, kışlar ılık ve yağışlı geçer ve her mevsim yağışlıdır.
  • Bafra ve Çarşamba delta ovaları ile Erbaa – Niksar, Suluova, Merzifon, Tokat ve Turhal ovalarında tahıl, tütün ve mısır, şeker pancarı, meyve ve sebze üretilir, akarsu boylarında ise çeltik yetiştirilir.
  • Samsun, Ordu, Amasya, Tokat, Havza, Turhal, Çarşamba, Bafra ve Fatsa önemli yerleşim merkezleridir.
  • Samsun ve Tokat’ta sigara fabrikaları, Tural, Suluova, Çarşamba’daki şeker fabrikaları, Samsun’da bakır işletmeleri ayrıca bölümde çimento ve dokuma fabrikaları da yer alır.

3-) Batı Karadeniz Bölümü

  • Kuzeyde Kızılırmak Deltası’nın batısı ile Adapazarı Ovası arasında, güneyde ise Köroğlu Dağları’nın güney kesimi ve Sündiken Dağları’ndan geçer.
  • Bölümde dağlar kıyıya paralel üç sıra halinde uzanır. Kıyıda birinci sırada doğuda Küre Dağları, ikinci sırada Ilgaz-Bolu dağları ve Köroğlu Dağları uzanır. Bu dağlar arasında Kuzey Anadolu fay kuşağı üzerinde Tosya, Ilgaz, Çerkeş, Gerede, Bolu ve Düzce ovaları yer alır.
  • Bölüm yağış miktarının fazla olmasına bağlı olarak gür ormanlarla kaplıdır.
  • Bölümün başlıca akarsuları; Gökırmak ve Devrez çayları ile Bartın ve Yenice çaylarıdır.
  • Bölümün başlıca gölleri; Abant, Yedigöller gibi doğal göller ile Gökçekaya ve Hasan Polatkan gibi baraj gölleridir.
  • Bölümün başlıca tarım ürünleri; mısır, pirinç, fındık, şeker pancarı, buğday, keten, kenevir ve tütündür.
  • Kıyı kesimdeki en önemli yerleşmeler Sinop, Zonguldak, Karadeniz Ereğlisi ve İnebolu’dur. İç kesimlerde ise Bolu, Düzce, Karabük, Kastamonu, Bayburt ve Safranbolu’dur. Bölümün en gelişmiş kenti Zonguldak’tır.
  • Bölümün başlıca madenleri; Ereğli ile Bartın arasında taş kömürü, Kastamonu Küre çevresinde bakır, Bolu çevresinde linyittir.
  • Bölümde, Ereğli ve Karabük’te demir-çelik fabrikası, Taşköprü ve Çaycuma’da kâğıt fabrikaları bunun yanında şeker, çimento, orman ürünleri işleyen fabrikalar yer alır.

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir