Kimyasal Tepkime Türleri

9. sınıf kimyasal tepkimeler konu anlatımı. Kimyasal tepkime türleri nelerdir?

Kimyasal tepkimeler kimyasal değişim süreçleridir. Tepkimenin oluşabilmesi için bir ya da birkaç maddenin yeni madde ya da maddeden oluşturması gerekir, yani kimyasal tepkimelerde kimlik değişimi olur. Tepkimenin gerçekleştiğini gaz çıkışı, renk veya ısı değişimi, çökelti oluşumu gibi gözlemlenebilen değişimlerden anlayabiliriz. Bu tarz değişimler yoksa tepkimenin gerçekleştiğini anlamak için deneysel ölçümlerden faydalanırız. Kimyasal tepkimeleri göstermek için kimyasal denklemleri kullanırız.

Kimyasal tepkime denklemi yazılırken; tepkimeye giren ve tepkime sonucu oluşan maddelerin sembol ve formülleri bilinmelidir.

2H2 + 02    –>    2H20

Girenler      –>    Çıkanlar

Kimyasal tepkime bir ok kullanılarak sembolize edilir.  Okun sol tarafına tepkimeye giren maddeler sağ tarafında ise oluşan ürünler yazılır.

Maddelerin yoktan var olmayacağını ancak değişim gösterebileceğini ve bu değişim sırasında toplam kütlenin korunacağını biliyoruz. Kimyasal tepkimelerde de atomlar yoktan var olmazlar veya var olan atomlar yok olmazlar. Tepkime sırasında atomlar sadece eşlerini değiştirirler. Bu nedenle tepkimeleri sembolize eden okun her iki tarafındaki atomların cinsleri ve sayılarının eşit olması gerekir. Örneğin metan gazının oksijenle girdiği tepkimenin sonucunda karbondioksit ve su oluşur.

Girenler:                               Ürünler:

Metan + oksijen       –>      Karbon dioksit + su CaSO4

CH4(g) + 2O2(g)          –>     CO2(g)   + 2H2O(s)

Önce bu kimyasal tepkimenin girenleri ve ürünleri formüller ve semboller olarak yazılır. Tepkime denkleminin atom sayıları cinsinden denk yazılması için denklemin her iki tarafındaki atomların sayıları sırasıyla eşitlenir. Girenler ve ürünler bölümündeki karbon (C) atomu sayıları eşittir. Girenler bölümünde 4 hidrojen (H), ürünler bölümünde ise 2 H atomu vardır. H atomu sayılarını eşitlemek için suyun (H2O) 2 kat sayısı (2H2O)  konulur. Girenler tarafında iki tane ürünlerde ise 4 tane oksijen (O) atomu vardır. Bu durumda oksijen atomu sayılarını eşitlemek için girenler tarafındaki O’nun önüne 2 kat sayısı (2O2) konulur. Bu işlemlerden sonra okun her iki tarafındaki elementlerin atom sayıları eşitlenmiş olur. Başka bir değişle ifade denkleştirilmiş ve kimyasal denklem elde edilmiştir.

Metan gazının oksijenle tepkimesini denkleştirdik. Ancak her madde oksijenle tepkime vermeyebilir. Örneğin soy metaller grubunda yer alan Altın ve Platin oksijenle tepkimeye girmezler. Bu elementler asit ve bazlarla da tepkime vermezler. Soy metallerin tepkime vermemesi asal gazların tepkime vermemesine benzer ve bir kimyasal özellik olan asallığa örnek olarak verilebilir.

Şimdide asit ve bazların verdiği nötralleşme tepkimelerinden birini denkleştirelim.

Sülfirik asit ve kalsiyum hidroksitin tepkimeye girmesi sonucu kalsiyum sülfat ve su oluşur. Öncelikle bu tepkimenin girenlerini ve ürünlerini formüllerle yazalım.

Girenler:                                                       Ürünler:

Sülfürik asit + Kalsiyum hidroksit –>  Kalsiyum sülfat + Su

H2SO4(suda) + Ca(OH)2(suda)        –>   CaSO4(k) + H2O(s)

H2SO4(suda) + Ca(OH)2(suda)         –>   CaSO4(k) + 2H2O(s)

Girenler ve ürünlerdeki kalsiyum (Ca) atomu ve sülfat (SO) iyonu sayıları eşittir. Girenler tarafında 4 ürünler tarafında 2 hidrojen (H) var. Hidrojen atomu sayılarını eşitlemek için ürünler tarafındaki suyun (H20) önüne 2 kat (2H2O) sayısını yazalım. Bu işlemden sonra girenler ve ürünler tarafındaki oksijen (O) atomu sayıları da eşitlenmiş olur. Sülfirik asit ve kalsiyum hidroksitin Ca(OH) nötralleşme tepkimesinin denkleşmiş halini elde ederiz.

KİMYASAL TEPKİME TÜRLERİ

Yanma Tepkimeleri

Yanıcı bir maddenin oksijenle tepkimesine yanma denir. Yanıcı madde, oksijen (hava) ve tutuşmayı sağlayacak sıcaklık olursa yanma tepkimesi başlar. Buna göre, havayla teması kesme ya da sıcaklığı tutuşma sıcaklığının altına düşürme ile yangın söndürülür.

Yangın söndürmede kullanılan maddeler yanmamalı, öz kütlesi havanınkinden büyük olmalı ve zehirli olmamalıdır.

Organik Bileşiklerin Yanma Tepkimeleri

Bu tür bileşiklerin yakılmasıyla moleküldeki C atomu sayısı kadar CO2, H atomu sayısının yarısı kadar H2O bileşiği oluşur.

C4H10 + 13/2O2 –>  4CO2 + 5H2O

Elementlerin Yanma Tepkimeleri

Elementler yakılırsa elementin oksijenle oluşturduğu bileşik elde edilir.

2Na + 1/2O2 –> Na2O

Ca + 1/2O2 –> CaO

Asit – Baz (Nötürleşme) Tepkimeleri

Asit ile bazın tepkimesine nötürleşme tepkimesi denir.

HCl + NaOH –> NaCl + H2O

H2SO4 + 2KOH –> K2SO4 + 2H2O

Metallerin Asitlerle Tepkimesi

Elektron verme eğilimi (aktifliği) hidrojeninkinden yüksek olan metallere aktif metaller, düşük olanlara ise soy metaller denir. K, Na, Mg, Zn, Pb (aktif metaller) – H, Cu, Ag, Au, Pt (Soy metaller)

Aktif metaller asitlerle tuz ve H2 oluşturarak tepkime verirler.

Ca + 2HCl –> CaCl2 + H2

Soy metallerden altın (Au) ve platine (Pt) hiçbir asit tek başına etki etmez. Diğer soy metaller HCl, HBr gibi asitlerle tepkime vermezken H2SO4, HNO3 asitleri ile H2 gazı çıkarmadan yükseltgenme tepkimesi verirler.

Karbonat Tuzlarının Asitlerle Tepkimesi

Bazik özellikteki karbon tuzları asitlerle tepkimeye girerek tuz, H2O ve CO2 oluştururlar.

Karbonat tuzu + Asit –> Tuz + H2O + CO2

CaCO3(k) + 2HCl(Suda) –> CaCl2(suda) + CO2(g) + H2O(s)

Isıyla Ayrışma Tepkimeleri

Toprak alkali metallerin karbonatları, amonyumun halojen tuzları, alkali metallerin bikarbonat, klorat tuzları ile peroksitler belirli sıcaklığa kadar ısıtıldığında ısıya daha dayanıklı maddelere ayrışırlar. Bu tür tepkimelere analiz tepkimeleri denir.

CaCO3(k) + ısı –> CaO(k) + CO2(g)

Amfoter Maddelerin Tepkimeleri   

Amfoter maddeler hem asit hem de kuvvetli bazlarla tepkime verir.

Zn, Al, Sn, Pb, ….. amfoter metal

ZnO, Al2O3, SnO, ….. amfoter oksit

Zn(OH2), Al(OH)3, ….. amfoter hidroksit

Sentez Tepkimesi

İki veya daha fazla maddenin özelliklerini kaybederek yeni özellikte madde oluşturmasına denir.

CO2(g) + H2O(s) –> H2CO3(suda) 2CO(g) + O2(g) –> 2CO2

Analiz Tepkimesi

Bir bileşiğinden kendisinden daha basit maddelere ayrışmasına denir.

H2O2(s) –> H2O(s) + 1/2O2(g)

Oluşma Tepkimesi

Farklı elementlerin birleşerek birleşik oluşturmasına oluşma tepkimesi denir.

N2(g) + 3H2(g) –> 2NH3(g)

C(k) +O2(g) –> CO2(g)

Yer Değiştirme Tepkimesi

Bir bileşikteki atomun başka bir atomla yer değiştirdiği tepkimelere denir.

Na + H2O –> NaOH + 1/2H2

Ca(NO3)2 + Na2SO4 + 2NaNO3

Katılma Tepkimesi

Bir bileşik molekülünün başka bir element veya bileşik molekülünü bünyesine almasına denir.

C2H4 +H2 –> C2H6

C3H6 + HBr –> C3H7Br

Redoks Tepkimeleri

Elektron alışverişi ile gerçekleşen tepkimelere redoks (indirgenme-yükseltgenme) tepkimesi denir. Yükseltgenme, atomun değerliğinde yükselme, indirgenme ise atomun değerliğinde düşme olması demektir.

Mg –> Mg2+ + 2e (yükseltgenme)

S + 2e –> S2- (indirgenme)

M + S –> Mg2+ +S2-

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir