Madde Döngüleri Nelerdir? | Hakkında Bilgiler

Madde döngüleri hakkında bilgiler. Azot döngüsü nedir? Karbon döngüsü nedir? Su döngüsü nedir? Oksijen döngüsü nedir? Fosfor döngüsü nedir?

MADDE DÖNGÜSÜ NEDİR?

Ekosistemi oluşturan su, oksijen, karbon, azot gibi inorganik maddeler sürekli olarak canlı ortamdan alınıp cansız ortama katılır. Bu olaya madde döngüsü denir. Örneğin; fotosentez olayı ile tüketilen karbon, solunum ile açığa çıkar.

Madde döngülerinin yararları şunlardır:

  • Ekosistemin doğal dengesi korunur.
  • Ekosistemin devamlılığı sağlanır.
  • Doğa kendi kaynaklarını planlı ve sürekli olarak yeniler.
  • Ekosistemdeki yaşam ve enerji akışı, madde döngüsüne bağlıdır.

UYARI: Madde döngüsü olmasaydı ekosistemdeki sınırlı olan inorganik maddeler belli bir zamandan sonra tükenecekti. Böylelikle ekosistemin devamlılığı olmayacaktı.

Ekosistemdeki madde döngüleri hava küre, su küre, taş küre ve canlı küre arasında bir döngü oluşturur. Madde döngülerinin fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkileri vardır. İnsanoğlunun ekosistem üzerindeki faaliyetleri madde döngüleri üzerinde olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Böylelikle canlı öğelerin yaşamı tehlike altında kalmaktadır.

MADDE DÖNGÜLERİ

1-) Azot Döngüsü

  • Birçok önemli organik bileşiğin yapısında azot (N) bulunmaktadır.
  • Bakteriler dışında hiçbir canlı hayvanın %78’ini meydana getiren serbest azottan doğrudan yararlanamaz.
  • Azotlu organik bileşikler ototrof canlılar tarafından üretilip, beslenme yoluyla heterotrof canlılara aktarırlar. Ölen organizmaların organik kalıntılarındaki azot da çürükçüller tarafından toprağa kazandırılır. Ayrıca toprak ve atmosfer arasında da çeşitli yollarla geçişleri olmaktadır.
  • Atmosferden toprağa azot geçişi, asit yağmurlarıyla gerçekleşebildiği gibi, baklagillerin kökünde yaşayan bakteriler de (Rhizoblum bakteriler) havadaki serbest azotu tutarak toprağa kazandırırlar.
  • Organik kalıntıların çürümesiyle açığa çıkan amonyak, nitrit bakterileri tarafından nitrite, nitrit de nitrat bakterileri tarafından nitrata dönüştürülür. Bu olaya nitrifikasyon denir. Nitrifikasyon sayesinde topraktaki yararlı azot tuzlarının oranı artar.
  • Nitrifikasyon bakterileri bu dönüşüm sırasında elde ettikleri kimyasal enerji ile organik besin sentezi yaparlar (kemosentez).
  • Bitkiler atmosferdeki serbest azotu kullanamazlar. İhtiyaç duydukları azotu topraktan nitrat tuzları şeklinde alırlar. Bazı bakteriler de nitrit ve nitrat tuzlarındaki azotu serbest hale dönüştürür ve atmosfere verirler. Bu olaya denitrifikasyon denir.
  • Siyanobakteriler de atmosferin serbest azotunu tutarak organik besin sentezi yapabilirler.

2-) Karbon Döngüsü

  • Genel olarak karbon devri, karbonun karbondioksit şeklinde ototrof canlılar tarafından organik besin üretiminde tüketimi ve organik besinlerin solunum olayında kullanımları sonucunda da karbondioksit olarak üretilmesi şeklinde gerçekleşir.
  • Karbondioksit karalar, denizler, atmosfer ile canlılar arasında solunum, fotosentez ve yanma olayları sayesinde sürekli döngü halindedir. Ayrıca fosil yakıtların tüketilmesiyle de atmosfere bol miktarda CO ve CO2 şeklinde karbon geçişi olmaktadır.
  • Yanar dağlar ve orman yangınları nedeniyle de havaya bol miktarda CO2
  • Yer kürenin karbon kaynaklarından biride kireçtaşı kayalarıdır. Kireçtaşları havayla temas ettiği zaman aşınmaya ve erozyona uğrar. Bu aşınma sırasında, kireçtaşı taşı içerisindeki mineral karbon yavaş yavaş ayrışıp karbondioksit halinde denizlere ve atmosfere katılır.
  • Karbon döngüsü atmosfer, litosfer, biyosfer ve hidrosfer arasında gerçekleşir.

3-) Su Döngüsü

  • Su belli sıcaklıkta buharlaşarak gaz haline geçmekte, sıcaklığın düşmesiyle gaz halindeki su buharı yoğunlaşarak sıvı ya da katı hale dönüşmekte ve yere düşmektedir. Bu olaya su döngüsü
  • Canlılar genel olarak suyu sıvı olarak tükettikten sonra, bunu tekrar sıvı veya gaz şeklinde dışarı atarlar. Topraktan atmosfere su buharı şeklinde, atmosferden de toprağa yağmur, dolu veya kar şeklinde su geçişi gerçekleşmektedir.
  • Su buharının kaynağı yeryüzündeki denizler ve okyanuslardır.

4-) Oksijen Döngüsü

  • Atmosfer %21 oranında oksijen içerir.
  • Oksijenin sularda çözünmüş olarak bulunurken atmosferde atomik oksijen (O), moleküler oksijen (O2) ve ozon (O3) halinde bulunmaktadır.
  • En yaygın bulunuş şekli moleküler oksijen (O2) dir.
  • O2 canlıların solunumu için gereklidir.
  • O3 (ozon) gazı ise canlıların güneşten gelen ultraviyole ışınlarının zararlarından korur.

5-) Fosfor Döngüsü

  • Fosfor döngüsünün temelinde fosforun karasal ekosistemlerden, denizel ekosistemlere buradan da yine karasal ekosistemlere taşınması yatar.
  • Fosfor doğada inorganik bileşik olarak fosfat halinde bulunur.
  • En önemli kaynak kayaçlardır. Kayaçlar atmosferik olaylar sonucu aşınır.
  • Toprağa karışan fosfor, yağmurla akarsulara, göllere ve okyanuslara taşınır. Burada kayaçların yapısına girerek depolanır ve yıllarca kalabilir.
  • Ekosistemlerde fosfor döngüsü daha hızlıdır. Bitkiler, fosforun çözülüp iyonlaşmış formunu kullanır.
  • Bitkiler, topraktan fosforu alarak biyolojik yapılarına katar.
  • Tüketiciler bitkileri yediğinde fosfor onlara geçmiş olur. Tüketicilerde boşaltım yoluyla fosforu tekrar toprağa verir. Buradaki fosforun bir kısmı bitkiler tarafından tekrar alınır ve döngü devam eder. Bir kısmı da denizel ortamlara sürüklenir ve tekrar döngüye katılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir