Mani Nedir? | Özellikleri | Çeşitleri | Örnekleri

Mani türünün özellikleri nelerdir? Mani çeşitleri nelerdir? Mani örnekleri.

Mani Nedir?

Halk şiiri nazım şekillerinden olan, yedili veya sekizli hece ölçüsüyle söylenen, genellikle dört dizeden meydana gelen manzumelere mani denir.

Maniler, anonim Halk edebiyatı mahsullerinin en yaygın olanlarındandır.

Mani Türünün Özellikleri

  • Genellikle dört dizeden meydana gelirler.
  • 7’li hece ölçüsüyle söylenir.
  • aaxa tarzında kafiyelenir.
  • Manilerin ilk dizesi uyağı doldurmak ya da anlatılmak istenen düşünceye giriş yapmak için söylenir.
  • Üçüncü dizenin serbest olması mani söyleyene sağlar.
  • Esas duygu ve düşünce son dize de ortaya çıkar.
  • Her konuda söylenebilir.
  • İran edebiyatındaki rubaiden etkilenerek edebiyatımıza girdiği söylenir.
  • Kendisine has özel bir ezgisi vardır.
  • Aşk, niyet (fal), bekçi, davulcu, mektup, atışma, oyun, ramazan manileri gibi konuları ve kullanım alanları vardır.
  • Tam (düz) mani, kesik (ayaklı / cinaslı) mani, yedekli (artık) mani, karşı-beri, deyiş olmak üzere çeşitlere ayrılır.

Mani Çeşitleri | Örnekleri

Maniler, biçim bakımından değişik biçimlerde adlandırılır:

1-) Düz (Tam) Mani

  • Hece ölçüsünün 7’li kalıbıyla söylenmiş dört dizeden oluşan manilerdir.
  • Klasik mani tipinin en önemli örnekleri bunlardır.
  • Bu maniler genellikle cinassızdır.
  • aaxa tarzında kafiyelenir.

ÖRNEK:

Bahçelerde hanım eli

Derdinden oldum deli

Alemde hüner odur

Sevmeli sevilmeli

ÖRNEK:

Şu dağlar olmasaydı

Çiçeği solmasaydı

Ölüm Allah’ın emri

Ayrılık olmasaydı

2-) Kesik (Ayaklı / Cinaslı) Mani

  • Birinci mısradaki hece sayısının diğer mısralardaki hecelerden eksik olan manilerdir.
  • Eksik kısımlar kafiye (uyak, ayak) oluşturuyorsa ayaklı mani, bu ayaklar cinaslı kafiye olacak şekilde karşımıza çıkarsa da cinaslı mani adını alır.
  • Bu manilerde dize sayısı dört mısradan fazla olabilir.

ÖRNEK:

Kuleden

Ses geliyor kuleden

O kaş o göz değil mi?

Beni sana kul eden

ÖRNEK:

Yar elinden

Tutaydım yar elinden

Yar benim canım gözüm

Korkum ağyar elinden

3-) Yedekli (Artık) Mani

  • Tam maninin sonuna iki (yedek) mısra eklenmesiyle altı mısradan oluşan manilerdir.
  • Cinas kullanılmayan manilerdir.

ÖRNEK:

Madem çoban değilsin

Ardındaki sürü ne

Ben bir körpe kuzuyum

Al kat beni sürüne

Beni böyle yandıran

Sürüm sürüm sürüne

ÖRNEK:

Bülbülün yuvasına

Gül girer rüyasına

Bülbül güle aşıktı

Mecnun da Leyla’sına

Mecnun Leyla der iken

Erişti Mevla’sına

4-) Karşı – Beri | Deyiş Mani

  • İki kişinin (gelin – kaynana, erkek – kadın) karşılıklı soru cevap oluşturacak tarzda söyledikleri farklı manilerdir.
  • Eğer birinci kişinin söylediklerini diğeri değiştirerek söylüyorsa buna deyiş adı verilir.

ÖRNEK:

Karşı – Beri

Erkek                                              Kız

A benim bahtı yârim                    Kapıdan baktı yârim

Gönlümün tahtı yârim                 Su gibi aktı yârim

Yüzünde göz izi var                      Yüzüme göz değmedi

Sana kim baktı yârim                   Güneşler yaktı yârim

Deyiş

Erkek                                               Kız

Karşıya kaban derler                     Karşı kabansız olmaz

Ökçeye taban derler                     Ökçe tabansız olmaz

Kız hatırın kalmasın                      Niye hatırım kalsın

Nişanlın çoban derler                    Sürü çobansız olmaz

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir