Fosfor Nedir? | Özellikleri | Hakkında Bilgiler

Fosfor nedir? Fosfor elementinin özellikleri, Fosfor elementinin kullanıldığı yerler, Fosfor hakkında bilgiler.

Fosfor nedir

FOSFOR

İsmi Yunanca Phos (ışık) ve phoras (getiren) kelimelerinden üretilen fosfor hava ile temas ettiğinde ışıma yapan bir maddedir.

Fosfor, atom numarası 15 olan ve oda koşullarında beyaz, kırmızı ve renksiz katı şeklinde bulunan, p bloğu elementidir. Fosfor, doğada en bulunma açısından onuncu sırada yer alır. Yer kabuğunun yaklaşık % 0,12’sini fosfor oluşturmaktadır.

Fosfor, ilk olarak Henning Brand tarafından 1669 yılında keşfedilmiştir. Fosforun en önemli allotropları beyaz, kırmızı ve siyah fosfordur.

Atom numarası: 15

Element serisi: Ametaller

Görünüş: puslu beyaz, kırmızı, siyah, renksiz

Kütle numarası: 30,97

Erime noktası: 44,1 0C

Öz kütle 25 0C’de g/ml: 2,2 (kırmızı), 1,82 (beyaz), 2,69 (siyah)

Yükseltgenme basamağı: -3 +1 +3 +5

Elektron düzeni (Ne) 3s22p3

Fosfor Doğada Bulunuşu

Fosfor, 5A grubu elementleri içinde doğada en çok fosfor bulunur. En çok fosforik asidin tuzları halinde bulunur. Doğada çeşitli mineraller halinde bulunur.

Bunların yanı sıra fosfor canlı dokularda, diş ve kemiklerin yapısında da bulunmaktadır.

FOSFOR ALLOTROPLARI

Beyaz Fosfor

Beyaz fosfor, mum görünümünde yumuşak bir katıdır. Erime noktası 44,2 0C’dir. Diğer allotroplara göre en uçucu olanıdır. Yine yapısındaki P–P bağlarının gerginliğinden dolayı allotroplar içinde en reaktif olanıdır. Karanlıkta ışıldar ve zehirlidir. Havayla temasında beyaz dumanlar çıkararak yanar. Bu nedenle su dolu şişelerde saklanır. Böcek ve fare zehri, sis ve yangın bombalarında kullanılır.

Suda çözünmez, organik çözücülerde çözünür. Elektriği iletmez.

Kırmızı Fosfor

Küçük kristallerden oluşur.

Kırmızı fosfor, güneş ışığı etkisiyle beyaz fosfordan oluşur. Kırmızı fosfor fosforun oda sıcaklığında en kararlı halidir. Isıtıldığında süblimleşir. Kolayca tutuşmaz, ışıldamaz, zehirli değildir. Erime sıcaklığı yüksektir. Kibrit yapımında kullanılır.

Siyah Fosfor

Grafit görünümlüdür.

Siyah fosfor, beyaz fosforun havasız ortamda ve basınç altında ısıtılmasıyla elde edilir. Yarı iletkenlerin yapımında kullanılır. 550 0C’de kırmızı fosfora dönüşür. Elektriği iletir.

Fosfor doğada genelde fosfatları halinde bulunur.

FOSFOR ELDE EDİLME YÖNTEMLERİ

Fosfat kayalarından eldesi

Fosfor endüstride fosfat minarelerinden elde edilir. Bunun için fosfat (kayası) minareli kum ve kömürle karıştırılarak 1400 oC’de elektrik fırınlarında ısıtılır.

Coignet yöntemi

Coignet yöntemi, fosforun kemikten elde edilmesi yöntemidir.

Fosforik Asitleri ve Tuzları

Fosforun bol hava içinde yanmasıyla fosfor (V) oksit (P2O5) oluşur. Bu oksidin suda çözünmesiyle de fosforik asit (H3PO4) oluşur.

 Fsoforik asit kondenzasyon tepkimesiyle birleşerek di, tri, … poli fosforik asitleri oluşturabilir. Yapıları zincir şeklinde olan fosforik asit tuzlarına da polifosfatlar denir. Fosfatlar ve fosforik asit, diş macunlarında, gübrelerde, deterjanlarda ve karbonatlı içeceklerde kullanılır.

Süper fosfat gübresi en çok kullanılan gübre olmakla birlikte son zamanlarda geliştirilen üç kat süper fosfat gübresinin de geniş kullanım alanı vardır.

Bunların dışında DAP olarak bilinen diamonyum fosfat ta tercih edilen zenginleştirilmiş bir gübredir.

Sodyum tripolifosfat gibi kompleks fosfatlar deterjanların yapısında bulunur. Bu maddeler sudaki Ca2+ gibi iyonlarla kompleks oluşturarak suyun sertliğini giderir ve sert sularda bile deterjanların kullanılmasını sağlar.

FOSFOR’UN ÖZELLİKLERİ

  • Hava oksijeni ile yanar.
  • Su ile reaksiyon vermez.
  • Fosfor halojenlerle reaksiyon verir.
  • Metallerle fosfürleri verir.
  • Kuvvetli bazlarla tepkime vererek fosfin gazını oluşturur.
  • Kolayca indirgenebilen tuzlarla tepkime verir.
  • Beyaz fosfor, karbon sülfürde çözünür.

FOSFOR’UN KULLANILDIĞI YERLER

Fosfor’un günlük yaşantıda kullanıldığı yerler şu şekildedir;

  • Gıda sektörü,
  • Gübre yapımı,
  • Deterjan yapımı,
  • Havai fişek yapımı,
  • Çelik yapımında,
  • Özel cam yapımlarında
  • Fare zehri imalatı,
  • Metalleri korozyona karşı dayanıklı hale getirmede,
  • Kibrit yapımında kullanılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir