Mitoz Bölünme Nedir? | Evreleri | Özellikleri

Mitoz bölünme nedir? Mitoz bölünmenin özellikleri nelerdir? Mitoz bölünme evreleri nelerdir? Mitoz ve mayoz bölünmenin ortak özellikleri, Mitoz ve mayoz bölünmenin farklı özellikleri nelerdir? 9. sınıf mitoz bölünme konu anlatımı. 

MİTOZ BÖLÜNME

Ana hücredeki kalıtım maddesinin yeni oluşan yavru hücrelerde aynen korunduğu bölünme şeklidir.

ÖZELLİKLERİ

  • Bir hücreden iki yeni hücre oluşur.
  • Ana hücrenin kromozom sayısı ile aynı sayıda kromozom bulunduran iki yeni hücre oluşur.
  • DNA şifresi, ana hücrenin DNA şifresiyle aynı olan yeni hücreler oluşur.
  • Çok hücrelilerde zigot oluşumundan itibaren yaşam boyunca devam eder; büyüme, gelişme ve onarımı sağlar.
  • Tek hücrelilerde ve eşeysiz çoğalan çok hücrelilerde üremeyi sağlar.
  • 2n ve n kromozomlu hücrelerde gerçekleşebilir.
  • Evrime katkısı yoktur. Çeşitlilik, yalnızca mutasyon olduğunda meydana gelebilir.
  • Kalıtsal çeşitlilik gözlenmez.

HÜCRE DÖNGÜSÜ (İNTERFAZ)

interfaz evresi

İki hücre bölünmesi arasındaki süreçtir. Bu sürenin büyük çoğunluğunu hücre, büyüme ve bölünmeye hazırlanma olayları ile geçirir. İnterfaz olarak tanımlanan bu evre G1, S, G2 olmak üzere üç evrede incelenir.

G1: En uzun süren evredir. Bu evrede metabolik faaliyetlerin artışı nedeniyle hücre büyür, protein sentezinde, sitoplazma ve organel miktarında artış gözlenir.

S: DNA replikasyonunun gerçekleştiği evredir. Hücredeki DNA miktarı iki katına çıkarılır. Kromozomlar iki kromatitli hale gelir. DNA eşlenmesi için gerekli enzimler üretilirken, ATP sentezi hızlanır.

G2: En kısa süren evredir. Bölünme için gerekli olan hazırlıklar tamamlanır. Metabolizma olayları devan eder.

Bölünmenin kontrolünü S siklin ve M siklin ile siklin bağımlı kiraz (cdc) sağlar. S siklin artıp cdc’yi aktifleştirince S evresi gerçekleşir. M siklin artıp cdc’yi aktifleştirince mitoz evreleri gerçekleşir.

UYARI:

Bazı hücrelerde görülen sentriol eşlenmesi interfaz evresinde gerçekleşir.

UYARI:

DNA molekülü interfaz evresinde dağınık, uzun, ipliksi yapı gösterir. Bu yapıya kromatin iplik denir. Hücre bölünmesi sırasında kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozom adını alır. Bir kromozomda iki kardeş kromatit bulunur ve bunlar birbirine sentromer denilen yapı ile bağlanmıştır.

MİTOZ BÖLÜNME EVRELERİ

Mitoz bölünme çekirdek bölünmesi (karyokinez) ve sitoplazma bölünmesi (sitokinez) olmak üzere iki evrede incelenir:

1) Çekirdek Bölünmesi (Karyokinez)

  • Bitki ve hayvan hücrelerinde benzer şekilde gerçekleşir.
  • Bitkilerde sentrioller bulunmadığı için iğ ipliği sitoplazmadaki bazı proteinler (mikrotübül) tarafından oluşturulur.
  • Profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört evrede gerçekleşir.

a) Profaz

profaz

 

 

  • Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak belirginleşir ve kromozom halini alır.
  • Çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur.
  • İğ iplikleri oluşturulur.
  • Kromozomlar kinetekorlarından iğ ipliklerine tutunur.

b) Metafaz

metafaz

  • Kromozomlar sentromer bölgelerinden iğ ipliklerine tutunarak kardeş kromatitleri hücrenin zıt kutuplarına bakacak şekilde ekvatoral düzlemde yan yana (tek sıra halinde) sıralanır.

 

c) Anafaz

anafaz evresi

  • Kardeş kromatitler iğ ipliklerinin kasılmasıyla birbirinde ayrılarak zıt kutuplara doğru çekilmeye başlar.
  • Her kutba aynı yapı ve sayıda giden kardeş kromatitlerin her biri bir kromozomu temsil eder.

 

ç) Telofaz

telofaz evresi

  • Profaz evresinde gerçekleşen olayların tersinin gerçekleştiği evredir.
  • Kromozomlar uzayıp, incelenerek kromatin ipliğini oluşturur.
  • İğ iplikleri kaybolur.
  • Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur.

 

 

UYARI:

Hayvan hücrelerinde sentrozomlar profaz evresinde zıt kutuplara giderek iğ ipliklerini oluştururken bitki hücrelerinde sitoplazmadaki proteinler iğ ipliklerini oluşturur.

2) Sitoplazma Bölünmesi (Sitokinez)

sitokinez

Bitki ve hayvan hücrelerinde farklı şekillerde gerçekleşir.

  • Hayvan hücrelerinde sitoplazma, ana hücrenin ekvator düzleminde, çevreden merkeze doğru boğumlanmasıyla bölünür ve kalıtsal yapısı aynı olan iki hücre oluşur.
  • Bitki hücrelerinde selüloz çeper nedeniyle boğumlanma olmaz. Sitoplazma merkezden çevreye golgi aygıtından ayrılan keseciklerin ekvatoral düzlemde birikmesi ile oluşan hücre plağı (ara lamel, orta plak) aracılığıyla bölünür. Plağın her iki yüzeyi hücre zarı ile tamamlanır ve sonuçta kalıtsal yapısı aynı olan iki hücre oluşur.

UYARI:

Mitoz bölünme sonucu oluşmuş hücrelerin kromozom sayısı, organel çeşidi, DNA miktarı ve şifresi aynı olduğu halde, sitoplazma miktarı ve organel sayısı farklı olabilir.

Bitki ve hayvan hücrelerindeki mitoz bölünme farkları:

  1. Hayvan hücrelerinde sentrozom eşlenmesi olmasına ve iğ ipliklerinin sentrozom tarafından oluşturulmasına rağmen, bitki hücrelerinde sentrozom olmadığından iğ iplikleri sitoplazmadaki proteinler tarafından üretilir ve sentrozom eşlenmesi olmaz.
  2. Hayvan hücrelerinde, sitoplazma bölünürken hücre zarı dıştan içe doğru boğumlanır, bitki hücrelerinde ise çeper varlığı nedeniyle hücre zarı boğumlanmaz, ortada oluşan selülozdan yapılmış hücre plağı (orta lamel) kenarlara doğru genişleyerek hücreyi böler.

Mitoz ve Mayoz Bölünmenin Ortak Özellikleri

  • DNA eşlenmesi,
  • Kardeş kromatitlerin birbirinden ayrılması

Mitoz ve Mayoz Bölünmenin Farklı Özellikleri  

MİTOZ

  1. Çok hücreli canlıların bölünebilen vücut hücrelerinde ve tek hücrelilerde görülür.
  2. Bir hücreden iki hücre oluşur.
  3. Kromozom sayısı değişmez.
  4. Çeşitlilik görülmez.
  5. Amaç; büyüme, gelişme, yaralanan yerlerin onarımı ve tek hücreliler ile bazı çok hücrelilerde eşeysiz üreme hücrelilerde eşeysiz üreme olabilir.
  6. Tetrat, sinapsis ve krosing-over görülmez.

MAYOZ

  1. Çok hücreli eşeyli üreyen canlıların üreme ana hücrelerinde görülür.
  2. Bir hücreden dört hücre oluşur.
  3. Kromozom sayısı yarıya iner.
  4. Homolog kromozomlar ayrıldığı için çeşitlilik görülür.
  5. Amaç; çeşitlilik sağlanması ve eşeyli üreyen canlılarda kromozom sayısının nesilden nesile sabit kalmasıdır.
  6. Tetrat, sinapsis ve krosing-over görülebilir.

 

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir