Organeller ve Görevleri

Hücre organelleri nelerdir? Organellerin görevleri nelerdir? 9.sınıf organeller konu anlatımı.

ORGANELLER

1-) Ribozom

rRNA ve proteinden meydana gelen zarsız bir organeldir. Görevi protein sentezlemektir. Tüm canlı hücrelerde bulunur. Büyük ve küçük olmak üzere iki alt birimden oluşur.

Hücrede ribozom,

– sitoplazmada tek halde ya da gruplar (pollzom) halinde

– çekirdek zarı yüzeyinde

– endoplazmik retikulum (E.R.) zarlarının dış yüzeyinde

– mitokondri ve kloroplast iç sıvılarında bulunabilir.

2-) Peroksizom

Hücrede zehir etkisi yapan H202’yi (hidrojen peroksit), H2O ve 02’ye indirgeyen katalaz enzimi bulundurur. Tek birim zar ile çevrilidir. Gelişmiş bitkilerde, maya mantarı ve hayvan hücrelerinde bulunur. Karaciğer ve böbrek hücrelerinde bulunan peroksizomlar pürinlerin parçalanmasında görev alır.

Prokaryot hücrelerde ve memelilerin olgun alyuvarlarında bulunmaz.

3-) Endoplazmik Retikulum

Hücre zarı ile çekirdek zarı arasında bulunan kanalcıklardan meydana gelmiş zar sistemidir. Tek birim zardan oluşmuştur.

Zarları üzerinde ribozom taşıyorsa granüllü, taşımıyorsa granülsüz endoplazmik retikulum adını alır.

Görevleri;

  • Hücrenin iskeletini oluş
  • Hücre içi madde iletimini ve taşımacılığını sağlar.
  • Golgi aygıtı, lizozom ve koful organellerinin oluşumunda gö
  • Bazı minerallerin depolanmasını sağ
  • Hücrede asidik ve bazik tepkimelerin birbirlerini etkilemeden gerçekleştikleri ortamı oluşturur.
  • Prokaryot hücrelerde ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.

4-) Golgi Aygıtı

Üst üste bulunan kanalcıklar sistemidir. Tek katlı birim zardan oluşmuştur. Ribozom taşımaz. Salgı yapan hücrelerde sayıca daha fazladır (Örneğin; tükürük, yağ ve süt bezleri).

Görevleri;

  • Hücre içi salgı maddelerinin oluşturulması, depolanması, paketlenmesi ve son şeklini almasın-da görevlidir.
  • Glikoprotein, lipoprotein, glikolipit gibi maddelerin sentezlenmesinden sorumludur.
  • Bitki hücrelerinde selüloz dışındaki polisakkaritlerin sentezini gerçekleştirir.
  • Lizozom ve koful oluşturur.
  • Yağ depolar.
  • Prokaryot hücrelerde ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.

5-) Lizozom

Golgi aygıtı veya endoplazmik retikulumdan köken alarak oluşur. Hidroliz enzimleri içeren tek katlı zarlı organeldir. Hücre içi sindirim yapan hücrelerde sayıca fazladır. Bitki hücrelerinde hücre içi sindirimden sorumlu yapılara fitozom denir.

Görevleri:

  • Yaralanan veya ölen hücrelerin sindirilip yok edilmesinde görevlidir.
  • Hücreye fagositoz ve pinositozla alınan büyük besinlerin sindirilmesinde görevlidir.
  • Otolizde görevlidir. Otoliz, lizozom zarının parçalanması ile içerisindeki enzimlerin hücreye dağılıp hücrenin kendi kendini sindirmesi olayıdır. Bu olaydan dolayı lizozoma intihar keseciği de denir.
  • Embriyonik farklılaşma, metamorfoz (başkalaşım) gibi olayların gerçekleşmesinde etkilidir.
  • Prokaryot hücrelerde ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.

6-) Koful

Hücre zarı, çekirdek zarı, endoplazmik retikulum ve golgi aygıtı gibi yapılardan oluşan, içinde özsu bulunduran tek zarlı keselerdir.

Görevleri:

  • Çeşitli atık maddelerin depolanmasında ve atılmasında gö
  • Tatlı sularda yaşayan tek hücreli ökaryot canlılarda su dengesini sağlayan özel kontraktil (vurgan) kofullar bulunur.
  • Genç bitki hücrelerinde küçük ve çok sayıda olan kofullar, hücreler yaşlandıkça merkezi bir büyük koful haline dönüşür. Hayvan hücrelerinde ise kofullar her zaman küçüktür.
  • Bitki hücrelerindeki kofullarda renk maddeleri bulunabilir.
  • Prokaryot hücrelerde ve olgun alyuvarlarda bulunmaz.

Uyarı:

Kontraktil koful tatlı sularda yaşayan, ökaryot tek hücreli canlılardaki (amip, öglena, paramesyum) osmotik dengeyi sağlayan organeldir. Hücreler-deki fazla suyu aktif taşıma ile dışarı atarak işlevini gerçekleştirir.

7-) Mitokondri

Çift Katlı zar yapısına sahip bir organeldir. İç zarı girintili çıkıntılı bir yapı oluşturmuştur. Bu yapıya krista ismi verilir, krista yüzeyinde oksijenli solunumun ETS elemanları yerleşmiştir. Mitokondri iç sıvısına matriks denir. Matrikste DNA, RNA, ribozom ve krebs enzimleri bulunur. Mitokondri enzim sentezleyebilir ve çekirdeğin kontrolünde kendi kendine çoğalabilir.

Yalnızca oksijenli solunum yapan ökaryot hücrelerde bulunur. Prokaryotlarda oksijenli solunum enzimleri mezozom denen hücre zarı kıvrımlarında bulunur.

Görevleri:

  • Enerji üretim merkezidir. Çok enerji tüketen hücrelerde sayıca daha fazladı Örneğin; kas, sinir, sperm ve karaciğer hücrelerinde.
  • Oksijenli solunumun gerçekleştiği organeldir. Oksijenli solunumun krebs (matrikste) ve ETS (kristada) evresi bu organelde gerçekleşir.

Uyarı:

Mitokondri 02’nin tüketilip C02’nin üretildiği organeldir.

02’li solunum denklemi;

C6H12O6 + 602 6C02 + 6H2O + 38ATP şeklindedir.

8 -) Plastitler

A. Kloroplast

Bitki hücrelerinde ve protista alemindeki canlıların bazılarında bulunur. Yaptıkları görevlere ve taşıdıkları renk maddelerine göre üçe ayrılırlar:

Bitkilerde, öglenada ve protista alemindeki alglerde bulunur. Yeşil renkli klorofil pigmenti taşıyan ve çift katlı zar yapısına sahip olan bir organeldir. Yaprakta ve genç gövdelerde yani bitkinin ışık gören yeşil renkli kısımlarında bulunur. Kendine ait DNA, RNA, ribozom ve enzim taşır. İç kısmında lipit yapılı, ışığa karşı geçirgen granum lamelleri ve stroma sıvısı bulunur.

Görevleri:

  • Fotosentezi gerçekleş
  • Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine ç
  • İnorganik maddelerden organik madde üretir.
  • Özümleme nişastası sentezler ve bulundurur.

Uyarı:

Kloroplastlarda C02 tüketilir ve O üretilir.

B. Kromoplast

Çiçeklerde, meyvelerde ve bazı bitkilerin köklerinde bulunur.

Görevi:

  • Bitkiye sarı, kırmızı ve turuncu renklerini verir.

Uyarı:

Kloroplastlar kromoplastlara dönüşebilir, (örneğin; domatesin yeşilken kırmızı hale dönüşmesi.) Sonbaharda yaprakların sararmasının nedeni ise plastitlerin birbirine dönüşmesi değil, klorofil yapısın bozulması ile önceden az miktarda var olan kromoplastların baskın hale geçerek yaprağa sarı renk vermesidir.

C. Lökoplast

Renksiz plastitlerdir. Yalnız bitkilerde bulunur. Özellikle kök, yumru, gövde, tohum ve depo organlarda bulunur. Işıkla karşılaştıklarında kloroplast organeline dönüşebilirler.

Görevi:

  • Nişasta, yağ ve protein gibi maddelerin depolanmasını sağlamaktı

9-) Sentrozom (Sentrioller)

Hayvan hücrelerinde ve ilkel bitki hücrelerindi bulunur. Ökaryot tek hücrelilerin çoğunda, memelilerin olgun nöronlarında (sinir hücrelerinde), yumurtalarında ve gelişmiş bitkilerde bulunmaz. Zarsız organeldir. İki sentriolden meydana gelir. Her bir sentriol 9 adet protein iplikten (mikrotübüt) oluşur.

Görevleri:

  • Hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerinin oluşmasında
  • Sil ve kamçı oluşumunda görevlidir.

Uyarı:

Gelişmiş bitki hücrelerinde sentrozom bulunmadığından iğ iplikleri sitoplazmadaki protein (mikrotübül) moleküllerinden oluşturulur. Ayrıca memelilerin sinir hücrelerinde de sentrozom olmadığından bölünme gerçekleşemez.

Uyarı:

Zarsız organeller; ribozom ve santrozomdur. Çift zarlı organeller mitokondri ve kloroplasttır. Diğer organeller ise tek zarlıdır.

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir