Omurgalı ve Omurgasız Hayvanlar

Hayvanlar alemi konu anlatımı, Omurgalı hayvanlar nelerdir? Omurgasız hayvanlar nelerdir?

HAYVANLAR ALEMİ

Hepsi çok hücreli, heterotrof canlılardır. Çoğu aktif hareket edebilir ve eşeyli çoğalır. Bitkilerdeki gibi bölünür doku bulundurmadıkları için büyümeleri sınırlıdır.

Omurgasız ve omurgalı hayvanlar olmak üzeri iki şubeye ayrılırlar:

A. OMURGASIZ HAYVANLAR

Sinir şeridi bulunduranlarda bu yapı vücudun sırt tarafında değil, karın bölgesinde uzanır. Sünger ve sölenterlerde dolaşım sistemi yoktur. Halkalı solucanlar ve bazı yumuşakçalar (kafadanbacaklılar) hariç diğerlerinde dolaşım sistemi açık dolaşım şeklindedir. Kıkırdak ve kemikten oluşan bir iç iskelet bulunmaz. Genellikle dış iskelet görülür. 6 sınıfta incelenirler:

1. Süngerler

Tatlı sularda ve denizlerde yaşarlar. Hayvanlar aleminin en basit yapılı örnekleridir.

  • Vücutları deliklerle kaplıdır. Oskulum adı verilen en büyük delik, ağız ve anüs görevi yapar.
  • İskeletleri (spikül) organik ve inorganik maddelerden yapılmıştır. Bu iskelet iğnecikleri vücudun içine doğru ilerlediğinden iç iskelet kabul edilir.
  • Hayvanlar aleminin sinir sistemi bulundurmayan tek canlı grubudur.
  • Hareket yetenekleri olmadığından kendilerini bir yere sabitleyerek yaşarlar.
  • Hücreleri tam farklılaşmadığından duyu, sinir ve kas hücreleri yoktur. Bu yüzden aktif hareket edemezler.
  • Embriyonik gelişimleri sırasında sadece ektoderm ve endoderm tabakaları oluşur, mezoderm tabakası oluşmaz.
  • Eşeyli ve eşeysiz (tomurcuklanma) olarak çoğalırlar. Genelde hermafrodittirler. (erselik)

2. Sölenterler

  • Sindirim kanalında ağız ve anüs görevi yapan tek açıklık bulundururlar.
  • Embriyonik gelişimleri sırasında ektoderm (dış deri) ve endoderm (iç deri) olmak üzere iki sıra hücre tabakası bulundururlar, mezodermleri yoktur.
  • Dış deride yakıcı hücreler bulundururlar.
  • Tentaküller, besin alınımında görevlidir.
  • Diffüz (ağsı) sinir sistemi gözlenir.
  • Medüzlerde ışınsal (radyal) sinir sistemi gözlenir.
  • Eşeyli ve eşeysiz ürerler.

Örnek: Hidra, mercan, denizanası.

Uyarı:

Sünger ve sölenterler dışındaki tüm hayvanların vücutları ektoderm, endoderm ve mezoderm tabakalarından oluşur.

3. Solucanlar

Üç grupta incelenirler:

a. Yassı Solucanlar

  • En basit solucan grubudur.
  • Vücutları yassı, oval ve uzundur.
  • Serbest yaşayan türlerin yanı sıra parazit olanları da vardır.
  • Sindirim sistemleri tam gelişmemiştir.
  • Tek açıklık, hem ağız hem de anüs görevi görür.
  • İp merdiven sinir sistemi bulunur.

Örnek: Pianarya, tenya.

Uyarı:

Yassı solucanlardan sonraki tüm hayvanların sindirim sistemi ağız ve anüs olmak üzere iki açıklıklıdır.

b. Yuvarlak Solucanlar

  • Vücutları iğ şeklinde incelmiş, silindir biçimindedir ve segmentli değildir.
  • Sindirim sistemlerinde hem ağız hem de anüs bulunur.
  • Ayrı eşeylidirler.
  • Parazit yaşayanları olduğu gibi serbest yaşayanları da vardır.

Örnek: Ascaris (bağırsak solucanı), kancalı kurt, trişin.

c. Halkalı Solucanlar

  • Vücutları birbirine benzeyen çok sayıda halkadan oluşmuştur.
  • Sindirim sistemleri özel bölmelere ayrılmıştır.
  • Kılcal damarlar bulunan kapalı dolaşım                sistemi gelişmiştir.
  • Deri solunumu yaparlar. Dış derinin salgıladığı mukus, kurumayı önler.
  • Sinir sistemleri başta sırt, diğer bölmelerde karın kısmında yer alır. Sinir sistemleri ip merdiven şeklindedir.
  • Boşaltım organı nefridyumdur.

Örnek: Toprak solucanı, sülük.

4. Yumuşakçalar

  • Vücutları yumuşaktır, CaCO3 ve organik bileşiklerden yapılmış bir kabuk (dış iskelet) bulundururlar.
  • Karın bölgesinde kas dokusundan yapılmış kuvvetli bir ayak yüzeyi bulunur.
  • Bazılarında açık (midye, salyangoz), bazılarında kapalı dolaşım (kafadanbacaklılar) gözlenir.
  • Suda yaşayanları solungaç solunumu, karada yaşayanları deri solunumu yapar.
  • Boşaltım organları nefridyumdur. k İp merdiven sinir sistemi gözlenir.

Örnek: Midye, salyangoz, ahtapot, mürekkepbalığı.

5. Eklembacaklar

  • Vücutları baş, göğüs ve karın olmak üzere dıştan görünür şekilde segmentlidir (bölmelidir).
  • Kitinden yapılmış dış iskelete sahiptirler. Kasları iskelete içten bağlıdır.
  • Denizde, karada, tatlı suda yaşayan örnekleri vardı
  • Suda yaşayanlar solungaç, karada yaşayanlar trake ve kitapsı akciğer solunumu yaparlar.
  • Boşaltım organları malpigi tüpçü
  • Sindirim sistemlerinin iki ucu açıktır (ağız – anüs).
  • İp merdiven sinir sistemine sahiptirler.

              Dört takıma ayrılırlar:

a. Böcekler

  • Metamorfoz (başkalaşım) geç
  • Vücutları baş, gövde, karın olmak üzere 3 bölmeye ayrılır. Bir çift anten, üç çift bacak, iki çift kanat bulundururlar.
  • Trake solunumu yaparlar.

Örnek: Arı, çekirge, sinek, kelebek.

b. Örümcekler

  • Baş ve göğüs bölgesi birbiriyle kaynaşmış durumdadı Erginlerinde anten bulunmaz. Dört çift bacakları vardır.
  • Kitapsı akciğer veya trake solunumu yaparlar.

Örnek: Akrep, kene, örümcek, uyuz böceği.

c. Çok ayaklılar

  • Vücutları uzun ve segmentlidir.
  • Çiyanlarda her segmentten bir, kırkayaklarda ise iki çift ayak çı

Örnek: Kırkayak, çiyan

ç. Kabuklular

  • Tatlı su ve denizlerde yaş
  • İki çift antenleri ve sertleşmiş kabukları vardır.
  • Solungaç solunumu yaparlar.

Örnek: Yengeç, İstakoz, karides.

Uyarı:

Trake solunumu yapan canlılar sadece karada yaşar. Kanlarında solunum pigmenti bulunmaz.

6. Derisidikenliler

  • Deniz hayvanlarıdı
  • Hareket su basıncına (hidrostatik basınç) dayalı su damar sistemi ile yapılın
  • İskelet, kalsiyum karbonattan oluşmuş bir dış iskelet ve plakalardan oluşmuş iç iskelet ş
  • Solungaç solunumu yaparlar.
  • Işınsal (radyal) simetri gö
  • Işınsal sinir sistemi gö
  • Ağız, karın, anüs sırt konumludur.

Örnek: Denizyıldızı, denizkestanesi, denizhıyarı

B. OMURGALI HAYVANLAR

  • Dolaşım sistemleri kapalıdı (Kılcal damar bulunur.)
  • Alyuvarlarında hemoglobin bulunur.
  • Kemik ya da kıkırdaktan oluşmuş iç iskelem £ vardır.
  • Sinir şeridi canlının sırt tarafındadı
  • Bilateral (2 yanlı) simetrilidirler.
  • Embriyo gelişimi sırasında solungaç yarığı görülür.
  • Boşaltım organı olarak böbrek bulunur.
  • Vücutları çok katlı epitelle örtülüdür.
  • Beş sınıfa ayrılırlar;

1. Balıklar

  • Vücutları genellikle pullarla kaplı sert bir deri ile örtülüdü
  • Kalpleri iki gözlüdür ve kalpte sürekli karbon oksitçe zengin (kirli) kan bulunur. Kalple solunum organı arasında ayrı bir dolaşım (küçük dolaşım) yoktur.
  • Solungaç solunumu yaparlar.
  • iskeletleri genelde kemik ve kıkırdaktan yapılmıştır. (Köpekbalıkları ve vatoz, kıkırdaklı balıklar olup hayatları boyunca iskeletleri kıkırdak yapıdadır. İskeletlerinde kemikleşme görülmez.)
  • Hareket organları yüzgeçlerdir.
  • Üremeleri genellikle dış döllenmeyle sağlanır ve dış gelişme görülür. (Köpekbalıkları ve bazı akvaryum balıkları hariç) ir Azotlu boşaltım ürünleri amonyaktır.

Örnek: Köpekbalıkları, vatoz, denizatı, hamsi, alabalık.

2. Kurbağalar

  • Yaşamlarında suda geçen bir larval ve karada geçen bir ergin evre söz konusudur. Başkalaşım geçirirler.
  • Vücutları sürekli nemli tutulan ve bol kılcal damar içeren bir deri ile örtülüdü
  • Kalpleri iki kulakçık ve bir karıncık olmak üzere üç gözlüdür. Solunum organıyla kalp arasında ayrı bir dolaşım (küçük dolaşım) vardır. Vücutta karışık kan dolaşır. Soğukkanlıdırlar.
  • Larva evresinde solungaç, ergin evrede akciğer ve deri solunumu yaparlar.
  • Üremeleri dış döllenmeyle sağlanır. Dış gelişme görülür.
  • Azotlu boşaltım ürünleri amonyak veya üre olabilir.

Örnek: Ağaç kurbağası, semender

3. Sürüngenler

  • Çoğu karada yaşar, suda yaşayan türler su yüzüne çıkıp solunum yapar.
  • Vücutları kuru ve keratinden yapılmış pullu bir deri ile örtülüdür.
  • Kalpleri üç gözlüdür, ancak karıncık yarım bir perde ile ikiye ayrılmıştır. Bir tek timsahlarda perde tamdır ve kalp dört gözlüdür. Küçük ve büyük dolaşım ayrıdır. Vücutlarında karışık kan dolaşır, Soğukkanlıdırlar.
  • Solunum organları akciğerlerdir.
  • Üremeleri iç döllenmeyle gerçekleşir. Döllenen yumurtalar dışarı bırakılır. (Dış gelişme)
  • Azotlu boşaltım ürünleri ürik asitttir.

Örnek: Yılan, timsah, kaplumbağa, kertenkele.

Uyarı:

Timsahların kalbinde oksijen ve karbondioksitçe zengin kan ayrıyken kalpten çıkan atardamarlardaki kan panizza kanalında karışır, bu nedenle vücutlarında karışık kan dolaşır.

4. Kuşlar

  • Vücutları tüylerle örtülüdür. Bacaklarında, keratinden yapılmış pullar vardır.
  • Ön üyeleri kanat şeklini almıştır ve uçmaya yarar; arka üyeler ise bacak şeklindedir ve yürüme, yüzme, kazma gibi işlevler görü Uzun kemiklerinin içi hava ile doludur.
  • Kalpleri dört gözlüdür. Küçük ve büyük dolaşım ayrıdır. Vücutlarında oksijence ve karbondioksitçe zengin kan ayrı dolaşır. Sıcakkanlıdırlar.
  • Solunum organları akciğerlerdir. Akciğerlerine bağlı hava keseleri bulunur.
  • Çenelerinde diş yoktur. Gaga yapısı kuşun beslenme durumuna göre büyük çeşitlilik gösterir.
  • Üremeleri iç döllenmeyle olur. Döllenen yumurtalar dışarı bırakılır. (Dış gelişme)
  • Azotlu boşaltım ürünleri ürik asittir.

Örnek: Penguen, tavuk, kartal, ördek, devekuşu, leylek.

Uyarı:

Kuşlarda, memelilerdeki diyaframa benzer bir yapı bulunur fakat bu yapı memelilerdeki gibi kaslı değildir, zar yapısındadır.

5. Memeliler

  • Vücutlarını örten deri kıllarla kaplıdır.
  • Kalpleri dört gözlüdür. Sıcakkanlıdırlar. Küçük ve büyük dolaşım ayrıdır.
  • Akciğer solunumu yaparlar. Akciğerlerinde alveol keseleri bulunur.
  • Göğüs ve karın boşluğu arasında kaslı diyafram bulunur.
  • Çoğalmaları iç döllenmeyle olur. Embriyonun gelişimi genelde ana vücunda tamamlanır, (iç gelişme)
  • Süt bezleri gelişmiş olduğundan yavrular sütle beslenir. Yavru bakımı gelişmiştir.
  • Keseli ve gagalı memelilerde plasenta oluşmaz.
  • Olgunlaşmış alyuvarları yuvarlak ve çekirdeksizdir.
  • Ter bezleri bulunur.
  • Azotlu boşaltım ürünleri üredir.

 Örnek: Yarasa, balina, kanguru, yunus, insan, fare, at, inek, kedi, ornitorenk, kirpi.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir