Tanzimat Edebiyatı Sanatçıları | Özellikleri

Tanzimat edebiyatı sanatçıları ve özellikleri nelerdir? I. dönem Tanzimat edebiyatı özellikleri nelerdir? II. dönem Tanzimat edebiyatı özellikleri nelerdir?

I. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI ÖZELLİKLERİ

  • Sanat toplum içindir; görüşü benimsenmiştir.
  • Edebiyat, toplumu bilinçlendirmek için bir araç olarak görülmüştür.
  • Divan edebiyatı nazım biçimleri kullanılmış, ancak içerik değiştirilmiştir.
  • Vatan, millet, hürriyet, eşitlik, adalet gibi kavramlar ilk kez bu dönemde edebiyatımıza girmiştir.
  • Roman, tiyatro, anı, makale, deneme, eleştiri, hikâye, gazete gibi yeni türler edebiyatımıza girmiştir.
  • Dilde sadeleşme savunulmuş, ancak uygulanamamıştır.
  • Noktalama işaretleri ilk kez bu dönemde kullanılmıştır.
  • Klasisizm ve romantizmden etkilenilmiştir.
  • Fransız edebiyatı örnek alınmıştır.

I. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI SANATÇILARI

ŞİNASİ (1826-1871)

  • Tanzimat Edebiyatının, yeniliğin öncüsüdür.
  • İlk makale ve ilk tiyatroyu yazmıştır.
  • Agâh Efendi ile birlikte ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval’i ve tek başına Tasvir-i Efkâr’ı çıkarmıştır.
  • Şiirde parça güzelliği yerine, konu bütünlüğünü savunmuştur.
  • Nesir dilinde sadeleşme hareketini başlatmıştır.
  • Fransızcadan ilk şiir çevirilerini yapmıştır.
  • Dil ve folklor araştırmaları yapmıştır.
  • Noktalama işaretlerini ilk kullanandır.
  • Şiirimize konuşma dilini getirmiştir.
  • Klasisizm akımından etkilenmiştir.

Eserleri

Şair Evlenmesi (Tek perdelik töre komedisi)

Tercüme-i Manzume (Batı edebiyatından şiir çevirileri)

Müntehabat-ı Eşar (Şiirlerinden seçmeler)

Durub-u Emsai-i Osmaniye (Atasözleri derlemesi)

Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi (İlk makale)

NAMIK KEMAL (1840-1888)

  • Vatan şairi olarak anılmış, dava ve sanat adamıdır.
  • Encümen-i Şuara topluluğunda yer almıştır.
  • Edebiyatı düşüncelerini yaymak için bir araç olarak görür.
  • Eserlerinde vatan, millet, hak, hürriyet kavramlarını işlemiştir.
  • Hece ölçüsünü savunmuş, ama heceyi çok az kullanmıştır.
  • Halk dilini savunmuş, tiyatrolarında bunu başarmıştır.
  • Şiirleri biçim olarak eski; içerik olarak yenidir.
  • Toplum için sanat, ilkesine bağlı kalmıştır.
  • Romantizm akımından etkilenmiştir.

Eserleri

Roman: İntibah (İlk edebi roman), Cezmi (İlk tarihi roman)

Tiyatro: Vatan yahut Silistre (sahnelenen ilk tiyatro), Zavallı Çocuk, Gülnihal, Akif Bey, Kara Bela, Celalettin Harzemşah

Eleştiri: Tahrib-i Harabat, Takip, Renan Müdafaanamesi, irfan I Paşa’ya Mektup

Tarih: Barika-i Zafer, Devr-i İstila, Evrak-ı Perişan, Silistre Muhasarası, Osmanlı Tarihi, Büyük İslam Tarihi, Kanije

Şiir: Vatan Mersiyesi, Vaveyla, Hürriyet Kasidesi, Vatan Şarkısı

ZİYA PAŞA (1825-1880)

  • Eski-yeni ikilemi yaşamış, toplumcu şairlerdendir.
  • Terkib-i bent ve terci-i bent şairi olarak bilinir.
  • Hece ölçüsüyle yazdığı birkaç şiir dışında divan geleneğine bağlı bir sanatçıdır.
  • “Şiir ve İnşa” makalesinde halk edebiyatını; “Harabat” adlı eserinde ise divan edebiyatını savunmuştur.
  • Şiirlerinde hak, adalet, hürriyet gibi yeni kavramların yanında insan, yaşam, akıl ve inanç, kâinat vb. metafizik konuları da işlemiştir.
  • Dilde sadeleşmeyi savunmasına rağmen dili ağırdır.
  • Hece ölçüsü ile yazdığı bir “türkü”sü vardır.

Eserleri

Şiir: Zafername (Sadrazam Ali Paşa’ya hiciv), Harabat (Divan Şiiri Antolojisi), Eş’ar-ı Ziya, Terkib-i Bent, Terci-i Bent

Makale: Şiir ve İnşa

Anı: Defter-i Amal (Çocukluk Anılan)

Çeviri: Emil, Engizisyon Tarihi, Endülüs Tarihi

Düzyazı: Rüya (Mülakat biçimindeki ilk röportaj), Veraset Mektupları (Eleştiri niteliğinde iki mektup)

AHMET MİTHAT EFENDİ (1844-1912)

  • Tanzimat Edebiyatının en popüler yazarıdır.
  • “Hace-i Evvel” (ilk öğretmen) ve “Yazı Makinesi olarak anılır.
  • Roman, hikâye, anı, eleştiri, gazete, coğrafya, felsefe gibi birçok alanda iki yüze yakın eseri vardır.
  • Eserlerinde toplum için sanat, anlayışını yansıtmıştır.
  • Romantizmin etkisinde eser vermiştir.
  • Romanlarında akışı kesip okuyucuya bilgi vermesinden dolayı romanları teknik yönden kusurludur.
  • Servet-i Fünuncuları, halkı umursamadıkları için dekadanlıkla suçlamıştır.
  • Halka okuma zevki aşılamıştır.

Eserleri

Romanları: Felatun Beyle Rakım Efendi, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Dürdane Hanım, Jön Türk, Dünyaya İkinci Geliş, Yeniçeriler, Paris’te Bir Türk, Henüz On Yedi Yaşında, Yeryüzünde Bir Melek, Çengi, Müşahedat, Esrar-ı Cinayet, Haydut Montari

Hikâye: Kıssadan Hisse, Letaif-i Rivayet, Mihnetkeşân

Tiyatro: Çengi, Eyvah, Açık Baş, Çerkeş Özdenler, Siyavuş

Gezi yazısı: Avrupa’da Bir Cevelan

Gazete: Devir, Bedir, Tercüman-ı Hakikat

AHMET VEFİK PAŞA (1823-1891)

  • Devlet adamıdır, edebiyat alanındaki çalışmalarıyla tanınmıştır.
  • Bursa’da vali iken yaptırdığı tiyatro binası ile halka tiyatroyu aşılamıştır.
  • Tiyatro alanındaki çeviri ve uyarlamaları, Türk tiyatrosunun gelişmesini sağlamıştır.
  • Türk dili ve tarihi ile ilgili çalışmalar yapmıştır.
  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri

Tiyatro: (Adapte/uyarlama olanlar) Zor Nikah, Zoraki Tabib, Tabib-i Aşk, Dekkabazlık, Meraki, Azarya, Yorgaki Dandini Moleire’den

Çeviriler: Kocalar Mektebi, Kadınlar Mektebi, Tartuffe, Okumuş Kadınlar, Dudu Kuşları, Adamcıl, Savruk, Infial-i Aşk

Sözlük: Lehçe-i Osmani (Osmanlı Lehçeleri), Müntahabat-ı Durub-ı Emsal (Atasözleri)

Tarih: Secere-i Türk, Fezleke-i Tarih-i Osmani, Hikmet-i Tarih

ŞEMSETTİN SAMİ (1850 – 1904)

  • Tanzimat Edebiyatının en önemli dilcisidir.
  • Sözlük ve ansiklopedi alanında yaptığı çalışmalarıyla tanınır.
  • Orhun Abideleri ve Kutadgu Bilig ile üzerine inceleme ve çevirileri vardır.

Eserleri

Roman: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (İlk yerli roman)

Sözlük: Kamus-ı Türkî (İlk Türkçe sözlük), Kamus-ı Arabî, Kamus-ı Fransevî, Kamusu’l Âlâm

Tiyatro: Besa yahut Ahde Vefa, Gâve, Seyyid Yahya

Çeviri: Sefiller, Robinson Cruso, Şeytanın Yadigarları

DİREKTÖR ÂLİ BEY (1844-1899)

  • Mizahi çalışmalarıyla tanınır.
  • İlk mizah gazetesi “Diyojen”i Teodor Kasap ile beraber çıkarmıştır.
  • İlk mizahi sözlük olan “Lehçetü’l Hakayık”ı yazmıştır.
  • Tiyatrolarıyla da ünlenmiş, çeviri ve uyarlamalar yapmıştır.
  • Klasisizmden etkilenmiştir.

Eserleri

Tiyatro: Kokana Yatıyor, Misafir-i İstiskal, Ayyar Hamza, Geveze Berber, Letafet

Gezi yazısı: Seyahat-ı Jurnal

II. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI ÖZELLİKLERİ (1877-1895)

  • Sanatçılar, II. Abdülhamit’in siyasal baskılarından dolayı toplumsal konulardan uzaklaşmış, bireysel konulara yönelmişlerdir.
  • Bu dönemde sanat için sanat, anlayışı benimsenmiştir.
  • Dilde sadeleşme çabaları terk edilmiş; eserlerde süslü, sanatlı I söyleyişlere yer verilmiştir.
  • Gazete ve tiyatro önemini yitirmiş; tiyatrolar oynanmak için değil, okunmak için yazılmıştır.
  • Divan edebiyatı nazım biçimleri terk edilmeye başlanmış; Batı edebiyatından ilk örnekler verilmiştir.
  • Şiirin konusu genişletilmiş güzel olan her şeyin şiirin konusu olabileceği savunulmuş; ölüm, karamsarlık, aşk, felsefi düşünceler gibi konulara yer verilmiştir.
  • Aruz ölçüsü kullanılmış, az da olsa heceye yer verilmiştir.
  • Göze göre uyak, yerine kulağa göre uyak ilkesi tartışılmıştır.
  • Roman ve hikâye tekniği gelişmiş, özellikle “gözlem” önem kazanmıştır.
  • Romantizm, realizm ve natüralizm akımları etkili olmuştur.
  • Bu dönem Servet-i Fünûn edebiyatına zemin hazırlamıştır.

II. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI SANATÇILARI

RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847-1914)

  • Yenilikçi yönüyle tanınmış, “Ûstad” lakabıyla anılmıştır.
  • Göz için kafiye, anlayışına karşı çıkmış ve kulak için kafiye, anlayışını ortaya atmıştır.
  • Şiirlerinde hüzün, elem, karamsarlık konularını işlemiştir.
  • Aruz ölçüsünü kullanmış, birkaç şiirini heceyle yazmıştır.
  • İlk realist roman olan “Araba Sevdası’nı yazmıştır.
  • Muallim Naci ile eskiyeni ve kafiye tartışmalarına girmiştir.
  • 1895 yılında Tevfik Fikret’i Servet-i Fünun dergisinin başına getirerek bu edebiyata öncülük yapmıştır.

Eserleri

Roman: Araba Sevdası Hikâye: Muhsin Bey, Şemsa

Tiyatro: Afife Anjelik, Vuslat, Atala, Çok Bilen Çok Yanılır

Şiir: Zemzeme, Nağme-i Seher, Yadigâr-ı Şebab, Pejmürde, Nijad Ekrem

Eleştiri: Takdir-i Elhan

Ders Kitabı: Talim-i Edebiyat

ABDÜLHAK HAMİT TARHAN (1852-1937)

  • Modern Türk edebiyatının kurucularından kabul edilir.
  • Şair-i Azam (Büyük Şair) olarak anılmıştır.
  • Divan edebiyatının kurallarını yıkmış, Tanzimat şiirinin biçimi ve içeriğinde önemli yenilikler yapmıştır; vezin, kafiye, dile önem vermemiştir.
  • Genellikle aruz ölçüsünü kullanmış; şiir ve tiyatrolarında heceyi de denemiştir.
  • Romantizmin etkisinde kalmış; ama sanat için sanat, anlayışını benimsemiştir.
  • Şiirlerinde metafizik konular ve tezat önemli yer tutmuştur.
  • Tiyatrolarını oynanmak için değil, okunmak için yazmıştır.
  • Tiyatrolarını çoğunlukla tarihi olaylardan esinlenerek nazımla, nesirle bazen de nazım-nesir karışık yazmıştır.

Eserleri

Şiir: Sahra (İlk pastoral şiir), Makber, ölü, Bunlar O’dur, Hacle, Garam, Validem, Divaneliklerim yahut Belde, Bâlâdan Bir Ses, llham-ı Vatan, Bir Sefilenin Hasbihali

Tiyatro:

Nesirle yazılanlar: Macerayı Aşk, İçli Kız, Duhter-i Hindu, Tank, Finten, Sabr ü Sebat, Zeynep

Heceyle yazılanlar: Nesteren, Liberte

Aruzla yazılanlar: Tezer, Eşber, Nazife, İlhan, Tarhan, Hakan

SAMİPAŞAZADE SEZAİ (1860-1936)

  • Roman ve hikâyelerinde romantizmden realizme geçiş görülür.
  • Şiir de yazmış, ancak asıl ününü nesirleriyle sağlamıştır.
  • “Sanat sanat içindir” anlayışını benimsemiştir.
  • Batılı anlamda ilk hikâyelerin yazarıdır.
  • Eserlerinde sanatlı bir üslup, ağır bir dil, ruh çözümlemeleri ve çevre tasvirleri görülür.

Eserleri

Roman: Sergüzeşt (ilk realist roman denemesi)

Hikâye: Küçük Şeyler (Batılı anlamda ilk hikâye)

Tiyatro: Şîr

Anı: İclal, Rumuzu’l-Edep

NABİZADE NAZIM (1862-1893)

  • Tanzimat döneminin hikâye ve roman yazarlarındandır.
  • Şiir de yazmış, ancak asıl ününü nesirleriyle sağlamıştır.
  • Genelde yalın, sade bir dil kullanmıştır.
  • Realizm ve natüralizmden etkilenmiştir.

Eserleri

Roman: Karabibik (İlk köy romanı), Zehra (İlk psikolojik roman denemesi)

Hikâye: Zavallı Kız, Bir Hatıra, Yadigarlarım, Sevda, Hâlâ Güzel, Haspa

MUALLİM NACİ (1850-1893)

  • Tanzimat dönemi eski edebiyatın en önemli savunucusudur.
  • Doğu edebiyatını iyi bilen sanatçı, Batılı şiir örnekleri de vermiştir.
  • Eski edebiyat-yeni edebiyat tartışmalarında Recaizade Mahmut Ekrem’in “kulak için kafiye” anlayışına karşı “göz için kafiye”yi savunmuş, Recaizade’nin “Zemzeme”sine karşılık ise “Demdeme”yi yazmıştır.
  • Aruzu Türkçeye başarıyla uygulamıştır, bu yönüyle Tevfik Fikret ve Mehmet Akif i etkilemiştir.
  • İlk köy şiiri olan “Köylü Kızların Şarkısı”nı yazmıştır.
  • Dili sade ve başarılı kullanmıştır.

Eserleri

Eleştiri: Demdeme

Şiir: Ateşpare, Şerare, Füruzan, Sümbüle

Anı: Ömer’in Çocukluğu

Sözlük: Lügat-ı Naci

Düzyazı: Islahat-ı Edebiyye

One comment

  • elif

    Tam istediğim gibi olmuş. Hocam çok beğenecek. Güzel bir site yapmışsınız. Yazanın ellerine sağlık.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir