Biyom Nedir? | Çeşitleri | Özellikleri

Biyom nedir? Biyom çeşitleri ve özellikleri nelerdir?

BİYOM NEDİR?

Biyom: Benzer bitki ve hayvan topluluklarını barındıran bölgelerin her birine “biyom” denir. Her biyomun kendine özgü bitki ve hayvan türleri vardır. Biyomlar, karasal ve su biyomları olmak üzere iki gruba ayrılır.

a) Karasal biyomlar: Tropikal yağmur ormanları biyomu, savan biyomu, çöl biyomu, çalılık biyomu, ılıman yaprak döken orman biyomu, ılıman çayır biyomu, iğne yapraklı orman biyomu, dağ biyomu, tundra biyomu ve kutup biyomu olarak sınıflandırılır.

b) Su biyomları: Tatlı su biyomu ve deniz (tuzlu su) biyomu olmak üzere sınıflandırılır.

Karasal biyomların ayırt edilmesinde bölgedeki hakim bitki örtüsü dikkate alınırken, su biyomlarının ayırt edilmesinde suyun özelliği (tatlı – tuzlu) dikkate alınır. Biyomların başlıca özellikleri şu şekilde özetlenebilir:

A-) Karasal Biyomlar

1. Tropikal Yağmur Ormanları Biyomu:

  • Amazon ve Kongo havzaları ile Endonezya adalarında görülün
  • Ağaçlar sık ve geniş yapraklı olup yıl boyunca yaprak dökmez.
  • Ormanın üst kesimlerinde ışık isteği fazla olan, alt kesimlerinde ve toprak yüzeyinde ise ışık isteği az olan bitkiler yaygındır.
  • Yeryüzündeki canlı türlerinin yaklaşık %50 – 70’ini barındırır.
  • Atmosfere bol miktarda oksijen verirler.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; fil, şempanze, orangutan, kaplan, yılan, kurbağa, kuş türleri, kelebek türleri vb. dir.

2. Savan Biyomu:

  • Batı ve Doğu Afrika, Avustralya ve Brezilya’nın güneyinde görülür.
  • Seyrek ağaçlarla birlikte uzun boylu ot ve çalılıklar yaygındır. Başlıca ağaç türleri akasya ve baobaptır.
  • Görülen başlıca hayvan türleri: zebra, zürafa, aslan, çita, gerge-dan, antilop, sırtlan, hipopotam, timsah, fil, babun, devekuşu vb. dir.

3. Çöl Biyomu:

  • Kuzey Afrika, Arap Yarımadası, İran, Avustralya ve ABD’de görülür.
  • İklimin sıcak ve kurak olması nedeniyle bitki örtüsü çok seyrektir.
  • Bitkilerin kökleri uzun ve gelişmiştir. Kaktüsler bünyelerinde su depolayabilmektedir.
  • Çölde yaşayan hayvanlar çoğunlukla susuzluğa dayanıklı olup açık renklidir.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; deve, yılan, akrep, kertenkele, örümcek, akbaba, fare vb. dir.

4. Çalılık Biyomu:

  • Akdeniz ülkeleri, Kaliforniya, Orta Şili, Güney Afrika’daki Kap Bölgesi ve Güneybatı Avustralya’da görülür.
  • Maki ve garig adı verilen yaprak dökmeyen bitkiler yaygındır. En çok yabani zeytin, kermez meşesi, zakkum, kocayemiş vb. bitki türleri görülür.
  • Bitkilerin çoğu kısa boylu olup kökleri uzundur.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; keçi, tavşan, puma, çakal ve çalıkuşudur.

5.Ilıman Kuşak’taki Yaprak Döken Orman Biyomu:

  • Batı ve Orta Avrupa, Batı Kanada, Doğu Avustralya ve Çin’de görülür.
  • Geniş ve iğne yapraklı ağaçların bir arada görüldüğü ormanlardır. Ormandaki geniş yapraklı ağaçlar sonbaharda yaprak döker.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; geyik, ayı, kartal, sincap, samur, kuş ve böcek türleridir.

6. Ilıman Çayır Biyomu:

  • Anadolu, İran, Orta Asya, Doğu Avrupa, ABD, Arjantin ve Avustralya’da görülür.
  • Yazları serin – nemli olan karasal bölgelerde çayır, yazları sıcak – kurak olan karasal bölgelerde bozkır bitkileri yaygındır.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; yer sincabı, tilki, serçe, tavşan (bozkırlarda), lama, antilop, kanguru, geyik, bufalo (çayırlarda) vb. dir.

7. İğne Yapraklı Orman Biyomu:

  • İskandinav Yarımadası, Sibirya, Kanada, Alaska ve Doğu Avrupa’nın soğuk – nemli iklim bölgelerinde görülür.
  • Yaz ve kış sıcaklıkları arasındaki farkın fazla olması ve kış mevsiminin uzun sürmesi nedeniyle bitkilerin tohum üretme dönemi kısadır.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; kurt, geyik, ayı, su samuru, kunduz vb. dir.

8. Tundra Biyomu:

  • Alaska, Kanada, İskandinav Yarımadası ve Rusya’nın kuzey kesimlerinde görülür.
  • Soğuğa dayanıklı ot, kara yosunları ve likenler yaygındır.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; kutup ayısı, kutup tilkisi, ren geyiği, kuş türleri vb. dir.

9. Kutup Biyomu:

  • Antarktika ve Grönland’da görülür.
  • Sıcaklığın yıl boyunca düşük olması ve yağışların yetersiz olması nedeniyle bitki örtüsü yoktur.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; kutup ayısı ve penguendir.

10. Dağ Biyomu:

  • Himalaya, And, Alp, Kayalık, Kafkas dağları gibi yeryüzünün yüksek kesimlerinde görülür.
  • Düşük sıcaklıklar ve eğimli arazilerin çokluğu nedeniyle bitki örtüsü seyrektir. İğne yapraklı ağaçlar ve subalpin çayırlar görülür.
  • Görülen başlıca hayvan türleri; kartal, tibet öküzü vb. dir.

B-) Su Biyomları

1. Tuzlu Su (deniz, okyanus) Biyomu:

  • Deniz ve okyanus sularındaki canlı yaşamı; deniz suyu sıcaklığına, tuzluluk oranına, çözünmüş oksijen miktarına, besin kaynaklarına, derinliğe ve suyun hareketliliğine bağlı olarak değişir.
  • Canlı yoğunluğunun ve biyoçeşitliliğin en fazla olduğu yerler kıta sahanlıktandır. (0 – 200 m arası derinlik)
  • Tropikal Kuşak’taki tuzlu sular hem besin maddeleri bakımından fakir olduğu için canlı sayısı az, fakat biyolojik çeşitlilik fazladır.
  • Soğuk Kuşak’tali tuzlu sular besin maddeleri hem de çözünmüş oksijen bakımından zengin olduğu için canlı sayısı ve yoğunluğu fazladır. Buna karşın tür sayısı azdır.
  • Tuzlu sularda görülen başlıca hayvan türleri; balina, yunus, yengeç, ahtapot, midye, balık türleri vb. iken, bitki türleri; deniz yosunları, deniz sarmaşığı vb. dir.

2. Tatlı Su Biyomu:

  • Akarsular, dışa akışı olan göller ve bataklıkları kapsar.
  • Akarsularda, yatağın genişlediği ve akış hızının azaldığı yerlerde canlı yoğunluğu daha fazla iken, akarsuyun yukarı çığırlarında ve akış hızının fazla olduğu yerlerde canlı sayısı daha azdır.
  • Göl sularındaki yaşam, besin maddelerinin yoğunluğuna göre değişir. Genel olarak göle dökülen akarsu ağızları ve sığ kesimler canlı sayısı bakımından daha zengindir.
  • Akarsularda yaşayan başlıca bitki türleri; yosun, sazlık vb. iken, hayvan türleri; alabalık, sazan, somon, yumuşakçalar vb. din Göllerde yaşayan başlıca bitki türleri; su kamışı, nilüfer vb. iken, hayvan türleri; sazan, kurbağa, yılan, solucan vb. dir.
  • Sıcaklık, canlıların dağılışını ve yaşamsal faaliyetlerini etkileyen en önemli faktörlerdendir. Örneğin; soğuk bölgelerde iğne yapraklı bitkiler ve kalın derili – yağlı hayvan türleri dağılış gösterirken, sıcak bölgelerde geniş yapraklı bitkiler ve ince derili – az yağlı hayvan türleri daha yaygın dağılış gösterir.
  • Bitkilerin solunumunda, büyümesinde, tohum üretmesinde, fotosentez yapmasında ve su alımında ortamın sıcaklık koşulları önemli rol oynar.
  • Bitkilerin sıcaklık isteği ve düşük sıcaklıklara dayanıklılığı farklıdır.
  • Bu durum bitkilerin enleme ve yükseltiye göre farklı dağılmasına neden olmuştur.
  • Yağış ile bitki örtüsü arasında paralellik vardır. Genel olarak yağışın fazla olduğu (1000 mm. den çok) yerlerde ormanların, yağışın az olduğu (500 mm. den az) yerlerde ise ot türlerinin yaygın olduğu gözlenir. Ayrıca yağış miktarı çok olan bölgelerde biyoçeşitlilik fazla iken (tropikal yağmur ormanları gibi), yağış miktarı az olan bölgelerde (çöller vb.) biyoçeşitlilik az olur.
  • Orta Kuşak’taki sıradağların ekvatora dönük yamaçlarında sıcaklık ve ışık isteği fazla olan, kutba dönük yamaçlarında ise sıcaklık isteği az olan bitki türleri yaygındır. Bununla birlikte sıradağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde denize dönük yamaçlardaki biyoçeşitlilik, içe (karaya) dönük yamaçlara göre daha fazladır.
  • Toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri, nem ve sıcaklık durumu ile içerisindeki canlı organizmalar canlılar için önemlidir. Örneğin; kireçli topraklar üzerinde kolayca yayılış gösteren bazı bitkiler, silisli topraklar üzerinde seyrekleşir ya da yok olur.
  • Biyolojik çeşitliliği tehdit eden insan kaynaklı faktörlere örnek olarak; hızlı nüfus artışı, sanayi tesislerinden çıkan atıklar, orman tahribi, tarımsal ilaç ve gübreler, aşırı ve bilinçsiz avlanma, yol yapım çalışmaları vb. sıralanabilir.
  • Jeolojik süreç içerisinde kıtaların birbirine yaklaşması veya uzaklaşması hayvanların göçlerine, daha önce bir arada bulunmayan türlerin etkileşimine neden olmuştur. Örneğin; kanguruların sadece Avustralya’da yer alması gibi.
  • Geçmişte meydana gelen iklim değişiklikleri bazı türlerin yok olmasına, bazı türlerin doğal ortama adapte olarak günümüze kadar gelmelerine, bazı canlıların uzak mesafelere göç etmesine ya da göç yollarının değişmesine neden olmuştur. Örneğin; bazı bitkilerin relikt özellikte olmasının iklim değişiklikleriyle doğrudan bağlantısı bulunur.

2 comments

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir