Heyelan Nedir? | Nedenleri | Korunma Yolları

Heyelan kısaca nedir? Heyelan oluşumunun nedenleri nelerdir? Heyelandan korunma yolları nelerdir? Heyelan hakkında bilgiler.

Heyelan Nedir

Heyelan Nedir?

Toprak örtüsü veya ana kayanın bir parçasının bulunduğu yerden koparak aşağılara doğru hareket etmesine heyelan denir. Eğimli yamaçlarda yağışlarla suya doygun hale gelen toprağın ana kaya ile birlikte yamaç boyunca kaymasına ise toprak kayması denir.

Ülkemizde meydana gelen heyelanlar, çamur akıntıları ve kaya düşmesi şeklinde gerçekleşir. Yer kayması olarak adlandırılan heyelanlar Türkiye’de çok sık görülür.

Heyelan Çeşitleri

Heyelanlar kendi aralarında 3’e ayrılır. Bunlar;

  • Toprak kaymaları,
  • Göçmeler,
  • Asıl heyelanlardır.

Heyelan Oluşumunun Nedenleri

Heyelanların oluşmasında etkili olan doğal faktörler şunlardır:

1-) Eğimin Fazla Olması

Eğimin fazla olması yerçekiminin etkisiyle ka­yaların, kütlelerin aşağılara doğru kaymasında etkili olur.

2-) Yağış ve yeraltı suları

Yağışlar ve kar erimeleri sonucunda yer altına sızan sular yamaç kütlesinin ağırlığını artırarak yamaç dengesini bozar. Sızmanın fazla olması alt kesimlerde yer alan killi tabakalara suyun ulaşmasına ve killi tabakanın sabunsu özellik kazanmasına neden olur. Böylece yer kaymalarına zemin hazırlanmış olur.

3-) Yer Çekimi

Heyelan ve toprak kaymasını kolaylaştırır.

4-) Tabakaların Uzanış Doğrultusu

Tabakalar eğim yönünde ise heyelan daha fazla görülür. Tabakaların eğime dik uzandığı yerlerde heyelana az rastlanır.

5-) Toprak Özellikleri

Toprak özellikleri: Bazı taş ve topraklar suyu kolayca bünyesine alır ve suyu dibe sızdırmaz (kil). Toprağın killi bir yapıya sahip olması, üzerinde yer alan toprak örtüsü veya kütlenin hareketini hızlandırır.

6-) Beşeri Faktörler   

Yol yapım çalışmaları ile yamaç denge profilinin bozulması. Maden çıkarmak amacıy­la dinamit patlatılması, bitki örtüsünün tahrip edilmesi heyelanı hızlandıran etmenlerdir.

7-) Depremler

Deprem sarsıntılarla tabakaların dengesini bozarak heyelanı oluşturabilir.

Heyelanın Etkileri ve Sonuçları

Ülkemizde heyelan olayının önemli bir yeri vardır. Ülkemizde hemen her yıl heyelan olayı etkili olmaktadır. 24 Haziran 1888 Maçka Çatak köyü (65 kişi) ve 13 Temmuz 1995 Isparta Senirkent (74 kişi) bunların başlıcalarıdır. Ülkemizin birçok yerinde doğal nedenlerle veya insan etkileriyle kütle hareketleri görülmektedir. Ancak Karadeniz Bölgesi’nde heyelan olayı sık ve etkili olarak meydana gelmektedir. Bölgenin % 89’u heyelana karşı hassastır. Bu durum üzerine bölgenin jeomorfolojik, jeolojik, litolojik ve iklim özellikleri etkili olmuştur.

Karadeniz Bölgesi dışında eğimin fazla olduğu Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgelerinde de zaman zaman kütle hareketleri meydana gelmektedir. Ülkemizde heyelan olaylarının mevsimlere göre dağılışına bakıldığında heyelanların en fazla ilkbahar aylarında meydana geldiği görülmektedir. Bu durum üzerinde yağışlarla birlikte kar erimelerinin de etkisiyle toprağın suya doygun hale gelmesi etkili olmuştur.

Heyelan olayını hızlandıran doğal ve beşeri faaliyetler vardır. Başlıcaları şunlardır:

  • Depremler ve volkanik patlamalar,
  • Yol yapım çalışmaları,
  • Dinamit türü patlayıcıların kullanımı

Bu gelişmeler tabakaların dengesini bozduğu için toprak kayması olayı başlayabilir.

Heyelanların Önlenmesi | Korunma Yolları

Heyelanların önlenmesi çoğu zaman imkânsızdır. Ancak heyelan oluşumuna neden olan veya can ve mal kaybını önleyebilecek beşeri faaliyetler kontrol altında alınabilir. Bunun için yatırım yapılacak bölgelerde arazinin jeolojik, jeomorfolojik ve klimatolojik etütleri yapılır. Buna göre heyelan riskinin yüksek olduğu yerlerde ulaşım yolları, yerleşim alanları ve sanayi tesislerinin kurulmaması ve kurulu olanların taşınması gerekir. Heyelan riskinin yüksek olduğu yerlerde, yamaçtaki kaymayı durdurabilecek istinat duvarları yapılabilir. Ancak bu yöntem oldukça pahalıdır. Diğer önlemler ise şunlardır;

  • Ağaç dikilmesi,
  • Zeminin sertleştirilmesi,
  • Heyelana neden olan bölümün kazılmalıdır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir