Tsunami Nedir? | Hakkında Bilgi

Tsunami kısaca nedir? Tsunami hakkında bilgiler. Tarihte önemli tsunamiler.

tsunami

Tsunami Nedir?

Japonca bir kelime olan tsunami, liman dalgası anlamını taşır. Genellikle denizde depremlerden sonra meydana gelen dev dalgalardır. Bu dev dalgaların etkisinin bazı durumlarda atom bombasının verdiği tahribata yaklaştığı da kaydedilmiştir.

Okyanus ya da denizlerin tabanında oluşan deprem, volkan patlaması ve bunlara bağlı taban çökmesi, zemin kaymaları gibi tektonik olaylar sonucu denize geçen enerjinin dışarıya vurulmasıyla önce deniz kıyılarında deniz içlerine doğru bir gerileme olur ve arkasından büyük dalgalarla karaya doğru ilerler. Kıyı kesimlerde yer alan yerleşim alanlarına büyük zararlar verir.

Tsunamiden sonra oluşan dalganın diğer deniz dalgalarından farkı, su zerreciklerinin sürüklenmesi sonucu hareket kazanmasıdır. Derin denizde varlığı hissedilmezken, sığ sulara geldiğinde dik yamaçlı kıyılarda ya da V tipi daralan körfez ve koylarda bazen 30 metreye kadar tırmanarak çok şiddetli akıntılar yaratabilen bu dalga; insanlar için deprem, tayfun, çığ, yangın ya da sel gibi bir doğal afettir.

Tsunami dalgalarının hızı

Derin sulardaki tsunamilerin hızı 900 km ye ulaşmakta ise, de dalga yüksekliği genellikle 0.5 metre civarındadır. Ancak, kıyı şeridine doğru ilerledikçe dalga enerjisi gitgide daha kısa bir mesafe ile sınırlandığı, diğer bir deyişle su derinliği azaldığı için, dalga yüksekliği 30 m ye ulaşabilmektedir.

1960 yılında, Şilt açıklarındaki bir depremin neden olduğu tsunami, sadece Şili kıyılan boyunca değil, Pasifik okyanusunda (Büyük Okyanus) 15 saatte 12500 km yol alarak Havai Adaları’nı etkilemiş, 22 saat sonra da Japonya kıyılarını sular altında bırakmıştır.

Tsunami dalgalarına, dünyada en fazla depremlerin en fazla olduğu Büyük Okyanus kıyılarında rastlanır.

Tarihte önemli tsunamiler

Santorini Tsunamisi: (MÖ 1628, bazı kaynaklarda 1631 veya 1650): Platon’un mitolojik öykülerine de konu olmuş bir afet. Söylenceler kayıp ülke Atlantis’i anlatır. Güney Ege’de volkanik bir ada olan Santorini’de bu tarihte meydana gelen depremin yarattığı mega tsunami, 100-150 metre yüksekliğinde dev dalgalar meydana geldiği ve bu dalgaların 70 km ilerde Girit Adası’nın kuzeyindeki Minoan Medeniyeti’ni yok ettiği bilinmektedir. Hatta dev dalgaların Mısır’a ulaştığı söylenir.

Şili Tsunamisi: (1960) 9.5 şiddetindeki Büyük Şili Depremi’nin ardından meydana gelen 20. yüzyılın en yıkıcı tsunamisi. 25 metreye varan dalgalar bütün Pasifik boyunca yayıldı. Şili’de sadece 6.000 kişi hayatını kaybetti. Japonya ve Havai’de insanların ölümüne sebep olmuştur. Şili yakınlarında başlamış 1 saatte Şili’ye varmıştır. Dalgalar okyanusun diğer tarafına doğru ilerleyerek 22 saat sonra Japonya’ya vurmuş. 5.000 evin yıkılmasına 150.000 kişinin ölümüne yol açmıştır.

Tumaco Tsunamisi: (1979) Kolombiya’da 6 balıkçı köyü yok oldu ve yüzlerce insan hayatını kaybetti.

Okuşhiri Tsunamisi: (1993) Küçük Okişhiri adasında 202 kişi hayatını kaybetti. Yüzlerce insan yaralandı ve kayboldu.

Hint Okyanusu Tsunamisi: 2004 yılında Endonezya’nın Sumatra Adası’nın batı sahili açıklarında meydana gelen 9.0 büyüklüğündeki deprem sonucunda 1000 km’lik fay kırıklığı oluştu. Oluşan tsunami dalgasının yüksekliği 10 metreyi bulmuş ve yaklaşık 150.000 kişinin ölümüne sebep olmuştur. Deprem ve dev dalgalardan en çok etkilenen ülkelerden biri olan Madivler’de yüzlerce ada tamamen yok olmuştur. 1192 adadan oluşan Maldivler’de 200 ada haritadan silinmiştir. Denizden yüksekliği sadece bir metre olan 300 bin nüfuslu ülkenin başkenti Male’nin üçte ikisi sular altında kalmıştır. Dev dalgalar 1 saat içinde Endonezya ve çevresindeki adaları, 2 saat sonra Tayland ve Sri Lanka’yı, 3-4 saat sonra Hindistan ve Maidiv Adaları’nı, 5 saat sonra Madagaskar’ı, 6 saat sonra ise Afrika’nın doğusundaki Somali, Kenya, Tanzanya sahillerine ulaşmıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir