Güneş Sistemi Nedir? | Gezegenler ve Özellikleri Nelerdir?

Güneş sistemi nedir? Güneş sistemindeki gezegenlerin özellikleri nelerdir?

Güneş Sistemi Nedir?

Güneş gündüz çıplak gözle görülebilen tek yıldız olup sağladığı enerji ile Dünya’da ki yaşamın kaynağıdır. Güneş, çapı yaklaşık 1,4.106 km, kütlesi 1,9.1027 ton olan ve enerji yayan gaz küresidir.

Güneş orta büyüklükte bir yıldız olup Güneş’ten 300 kat büyük yıldızlar ve 20 kat küçük yıldızlar tespit edilmiştir. Güneş Dünya’ya göre çok büyüktür. Güneş’in içine bir milyon kadar Dünya sığabilir. Bilim insanlarının Güneş teleskoptan kullanarak gözlem evlerinde yaptıkları çalışmalarla Güneş’in yapısı ve oluşumu hakkında bilgiler elde edilmiştir. Buna göre, Güneş sistemindeki gök cisimleri başlangıçta bulutsu görünümünde tek bir kütleyken değişime uğramış ve zamanla kendi yapılarını oluşturmuştur. Gezegenler gaz bulutu halini milyonlarca yıl önce tamamlamış ve katı bir yüzeye sahip olmuştur. Güneş ise hala patlayan bir plazma halindedir.

Gezegenler belirli bir yörüngede hakaret ederler ve üzerlerine gelen ışık ışınlarını yansıtırlar. Gezegenlerin etrafında dolanan ve uydu adı verilen gök cisimleri de vardır. Gezegenler yıldızlardan daha soğuk ve küçüktürler. Gezegenler, yıldızların aksine gökyüzünde gezinen gök cisimleridir. Yıldızlar nokta gibi görünürken gezegenler yüzeysel bir tabak şeklinde algılanırlar. Güneş etrafında belirli yörüngede dolanan gezegenlerin, uyduların ve kuyruklu yıldızların oluşturduğu gökcisimleri topluluğuna Güneş Sistemi denir. Güneş sisteminin sınırları en dıştaki gezegen olan Neptün’ün yaklaşık 1-2 ışık yılı ötesine kadar gider. Güneş Sistemi, gezegenlerin ve gök cisimlerinin birbirine uyguladıkları çekim kuvveti ile dengede kalmaktadır. Kepler yasasında olduğu gibi gezegenler ve gök cisimleri odaklarının birinde Güneş olacak şekilde eliptik bir yörüngede dolanır. Uluslararası Astronomi Birliği (TAU) 2006’da gezegenin yeni bir tanımını yapmıştır. Buna göre bir gök cismi kendisi bir yıldız ya da bir gezegenin uydusu olmamak koşuluyla bir yıldızın çevresinde dolanıyorsa, kütlesi onun yuvarlak bir şekil alması için yeterliyse ve yörünge civarı temizlenmiş ise, bu gök cismi gezegendir. Yörüngesi temizlenmiş olması koşuluna uymayan, ancak diğer koşulları yerine getiren cisimlere “cüce gezegen” denir. Güneş etrafında 8 tane gezegen vardır. Her biri Güneş’in etrafında eliptik yörüngede dolanır. 9. gezegen Plüton 2006 yılından beri cüce gezegen olarak adlandırılmaktadır. Gezegenleri Güneş’e yakınlığına göre sıralarsak; Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün’dür.

Gezegenler ve Özellikleri

1-) Merkür

Merkür’ün özellikleri şu şekildedir:

  • Güneş’e en yakın gezegendir.
  • 4879 km çapıyla Güneş sisteminin en küçük gezegenidir.
  • Güneş çevresinde en hızlı dolanan gezegendir.
  • Yüzeyine en fazla meteor çarpan gezegendir.
  • Atmosferi yoktur.
  • Yüzeyinin sıcaklığı -173 0C ile +427 0C arasındadır.
  • Çapına göre büyük bir çekirdeğe sahiptir.
  • Kütle çekimi ve yer çekimi ivmesi azdır.

2-) Venüs

Venüs gezegeninin özellikleri şöyledir:

  • Güneş’e 2. yakın,
  • Dünya’ya en yakın gezegendir.
  • Güneş sisteminin en sıcak gezegenidir.
  • Güneş ışığını çok iyi yansıtır.
  • Kütlesi ve boyutları bakımından Dünya’ya çok benzer. Bu nedenle “Dünya’nın ikizi” denir.
  • Atmosferinde çok yoğun karbondioksit vardır. Güneş ve Ay’dan sonra gökyüzünün en parlak gökcismidir. Halk arasında akşam yıldızı, sabah yıldızı ya da çoban yıldızı olarak adlandırılır.
  • Diğer gezegenlerin aksine kendi ekseni etrafında saatin tersi yönünde döner.

3-) Dünya

Dünya’nın özellikleri şu şekildedir:

  • Güneş’e yakınlık bakımından 3. sıradadır.
  • Güneş sisteminde yaşam olan tek gezegendir.
  • Dünya’nın Güneş etrafında izlediği yörünge yaklaşık 940 milyon km uzunlukta ve saatte 108.000 km hızla 365 gün 6 saatte bu yörüngeyi tamamlar.
  • Yeryüzü 3 katmadan oluşur. Bunlar yerkabuğu, manto ve çekirdektir. Dünya’yı bir elma gibi düşünürsek yerkabuğu elmanın kabuğu inceliğindedir ve araştırmalarda ancak yerkabuğunun yarısına ulaşılabilmiştir. Manto tabakası çok sıcak olduğundan yavaş bir şekilde hareket eder. Yerkabuğunun manto tabakası üzerinde yüzdüğü kabul edilir. Depremler de bu hareketler sebebiyle yaşanır. Dünya 4,5 milyar yıldır soğuduğu halde çekirdeğinin 6000 0C civarında olduğu düşünülmektedir.
  • Dünya %78 azot, %21 oksijen ve %1 diğer gazlardan oluşan atmosfer tabakasıyla kaplıdır.
  • Dünya’nın çekirdeğinde bulunan metaller sebebiyle yeryüzünde manyetik alan oluşur. Manyetosfer denilen bu alan yerden 100 km yükseklikten başlayarak 64.000 km (Dünya yarı çapının yaklaşık 10 katı) uzaklığa ulaşır. Manyetosfer sayesinde Dünya uzaydan gelecek tehlikelerden, yıldızlardan kozmik ışınlardan ve çok tehlikeli güneş rüzgarlardan korur. Dünya’nın manyetik alanı aynı zamanda insanların yön bulmasına yardımcı olur.
  • Dünya’nın dörtte biri karalar dörtte üç’ü sularla kaplıdır. Dünya’da ki mevcut suyun hacmi dünya yüzeyini 3 km kalınlığında tabaka halinde sarabilecek büyüklüktedir. Ancak bunların %3’ü tatlı sudur. Tatlı suyun %68’i buzullardadır. Başlangıçtan beri mevcut olan su miktarı aynıdır ve yeryüzünden her saniyede 10 milyon ton su buharlaşır. Bu döngü asla yapay olarak gerçekleştirilemez.
  • Dünya’nın şekli geoid adı verilen kendine özgü kutuplardan basık ekvatordan şişkin bir yapıdadır. Bu şekil kendi ekseni etrafında dönmesi sonucu merkezcil kuvvetten dolayı olmuştur.
  • Dünya ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe artan bir yerçekimi etkisine sahiptir.
  • Dünya’nın ay adında doğal bir uydusu vardır.

4-) Mars

Marsın özellikleri şu şekildedir:

  • Mars, Dünya’ya benzeyen 2. gezegendir.
  • Demir oksitten oluşması nedeniyle “Kızıl Gezegen” olarak da adlandırılır.
  • Dünya’ya göre soğuk bir gezegendir. Ortalama sıcaklığı -55 0C’dir.
  • Güneş sisteminin 25 km yüksekliğindeki en büyük yanardağı “Olympus”, Mars’ta bulunmaktadır.
  • Gezegende hiç su yoktur.
  • Atmosferi Dünya’nınkine göre daha incedir.
  • Çok kuvvetli rüzgârlar ve kum fırtınaları yaşanır.

5-) Jüpiter

Jüpiter’in özellikleri şu şekildedir:

  • Güneş sisteminin en büyük gezegenidir.
  • Kütlesi dünyamızın 318 katıdır.
  • 63 tane uydusudur. Etrafında toz ve taş parçalarından  oluşan ince bir halka bulunmaktadır.

6-) Satürn (Halkalı Gezegen)

Satürn’ün özellikleri şu şekildedir:

  • Güneş sisteminin ikinci büyük gezegenidir.
  • Kütlesi %94 hidrojen ve %6 helyumdan oluşur.
  • Soğuk bir gezegendir.
  • En düşük yoğunluktaki gezegendir.
  • Gezegen yüzeyinde beyaz lekeler vardır.
  • Satürn’ün etrafındaki halkalar, evrende serbest halde dolaşan küçük meteor ve buz parçaları gibi değişik cisimlerin Satürn’ün çekim alanına yakalanması sonucu oluşmuştur.

7-) Uranüs (Donuk Gezegen)

Uranüs’ün özellikleri şu şekildedir:

  • Büyük gezegenler arasında yer alır.
  • Kütlesi, Dünya’nın kütlesinin 14, 5 katıdır.
  • Bir gaz gezegenidir.
  • Dönem ekseninin yörünge düzlemine çok yakın, yani yana eğik olmasıyla diğer gezegenlerden ayrılır.

8 -) Neptün

Neptün’ün özellikleri şu şekildedir:

  • Soğuk bir gezegendir.
  • Yüzeyinde çok şiddetli fırtınalar vardır.
  • 13 uydusu vardır.
  • Atmosferindeki eter gazından dolayı mavi renkte görülür.

Plüton

Plüton 2006 yılının sonuna kadar Güneş sisteminin 9. gezegeni olarak kabul ediliyordu. Ancak fiziksel yapısının ve yörünge düzleminin farklı olması nedeniyle uluslararası Astronomi Birliği tarafından 24 Ağustos 2006’da “cüce gezegen” sınıfına konulmuştur.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir