Deprem Nedir? | Çeşitleri | Nasıl Oluşur? | Korunma Yolları

Deprem nedir? Deprem çeşitleri nelerdir? Deprem nasıl oluşur? Türkiye’deki deprem kuşakları nelerdir? Depremden korunma yolları nelerdir? Deprem öncesinde, anında ve sonrasında yapılması gerekenler nelerdir?

deprem nedir

DEPREM NEDİR?

Yer kabuğunda oluşan ani sarsıntılara deprem denir. Depremlerin süresi saniyelerle hesaplanacak ölçüde kısa olmasına karşın, etkileri ve bıraktığı hasarlar çok büyüktür. Doğada en tahripkâr afet depremlerdir.

DEPREM ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Oluşumuna göre depremler üç gruba ayrılır. Bunlar:

1-) Tektonik Depremler

Yerkabuğunun fay hatları boyunca ani olarak kırılması ve bunun sonucunda oluşan titreşimlerin yer yüzeyine yaptığı şiddetli etkilerdir. Bu tür doğal afetlerin kaynağı yerin derinliklerindeki doğal aktivitelerdir. Bu afet genel olarak aniden ortaya çıkar ve büyük hasarlara neden olur.

2-) Çöküntü Depremleri

Yer altındaki boşlukların (mağaraların) tavanlarının çökmesi sonucunda yer yüzeyinde görülen sarsıntılardır. Dar alanda hissedilir ve etkileri sınırlıdır.

3-) Volkanik Depremler

Volkanik depremler sırasında magmanın yerkabuğuna yaptığı basınçların etkisiyle oluşan sarsıntılardır. Dar alanda hissedilir. Türkiye’de bu tür depremler oluşmaz.

Türkiye’de oluşan depremlerin tamamına yakını tektonik kökenlidir. Türkiye, dünyadaki üç önemli deprem kuşağından biri olan Alp-Himalaya Deprem Kuşağı üzerinde yer alır. Ülkemizde fay hatlarının yaygın olması nedeniyle çok sık depremler görülür. Bu durum Türkiye’nin jeolojik yapısı ve jeolojik geçmişiyle ilgilidir.

TÜRKİYE’DEKİ DEPREM KUŞAKLARI NELERDİR?

Türkiye’deki faylar üç ana kuşağa ayrılır:

a-) Kuzey Anadolu Fay Kuşağı

Batıda Saroz Körfezi’nden başlar. Gelibolu Yarımadası’nın kuzeyinden Şarköy’e uzanarak oradan Marmara Denizi’nin altından devam eder. İzmit, Adapazarı, Düzce, Bolu, Kastamonu’nun güneyinden geçerek Orta Karadeniz’de Merzifon, Erbaa, Niksar ve Kelkit Vadisi’nden güneye doğru kıvrılarak Erzincan’a devam eder ve Muş Varto’da son bulur.

b-) Doğu Anadolu Fay Kuşağı

Bu kuşak, Afrika’nın doğusundan başlayan Büyük Rift Graben hattının kuzeyini oluşturur. Türkiye’de Hatay’daki Amik Ovası’ndan başlar, Antakya, Kahramanmaraş, Malatya’nın güneyinden Bingöl’e, oran da Karlıova’yla Varto arasında Kuzey Anadolu Fay kuşağıyla birleşir. İki fay hattının birleştiği bu kesim de çok sık depremler oluşur.

c-) Batı Anadolu Fay Kuşakları

Ege Bölgesi ve Güney Marmara Bölümündeki çöküntü alanlarının kenarlarında bulunan fay sistemleridir. Genel olarak doğu batı uzanışlı olan bu faylardan başlıcaları Büyük ve Küçük Menderes, Gediz, Simav, Yenice-Gönen, Manas, Ulubat fayları ile Bursa, Yenişehir, İnegöl ve İznik çöküntü alanlarının oluşumuna neden olan faylardır.

DEPREMİN VERDİĞİ ZARARLAR NELERDİR?

  • Sağlam olmayan binalar, köprüler, hastaneler, sanayi tesisleri yıkılabilir.
  • Can ve mal kayıplarına neden olabilir.
  • Tsunamiler oluşabilir.
  • Alt yapı hizmetleri sıvı kanalizasyon, doğal gaz ve bazı boru hatları zarar görebilir.
  • Baraj gölleri yıkılarak yerleşim alanlarında sellenmeler olabilir.

DEPREMDEN KORUNMA

Kuşkusuz depremler önlenemez ve mevcut koşular altında önceden tahmin edilemez. Ancak depremin olabileceği yer, az çok tahmin edilebilmektedir.

Deprem için yapılan hazırlıklar ve alınan önlemlerle depremin oluşturacağı can ve mal kaybı en aza indirilebilir. Bu önlemler deprem öncesi, depremin sırasında ve deprem sonrasında olmak üzere üç başlık altında toplanır.

a-) Deprem Öncesinde Yapılması Gerekenler

  • Deprem için bilimsel çalışmalara aralıksız devam edilmelidir.
  • Depremsellik haritaları hazırlanmalı ve buna göre yapı teknikleri geliştirilmelidir.
  • Halkı depreme karşı bilinçlendirme amaçlı çeşitli eğitim çalışmaları yapılmalıdır.
  • Yerleşim alanlarının, sanayi bölgelerinin, yol, köprü, tünel ve barajların yapılacağı yerlerin zemin etütleri sağlıklı yapılmalı, bu yapıların inşası için deprem riski yüksek yerlere uzak alanlar seçilmeli veya zemin yapısına uygun yapılar kurulmalıdır.
  • Kamu ve gönüllü kuruluşlarca acil kurtarma ve yardım ekipleri oluşturulmalı ve bu ekiplerin organize biçimde çalışmaları için koordinasyon merkezleri kurulmalıdır.
  • Deprem sonrasında kullanılacak ilkyardım, barınma, yiyecek ve giyecek malzemeleri hazırlanmalıdır.
  • Binaların depreme dayanıklılığı tespit edilmeli, gerekirse güçlendirme yapılmalıdır.
  • Deprem esnasında can kaybına yol açan yangın ve su baskınlarının önlenmesi için doğalgaz ve su tesisatlarını otomatik kapanmasını sağlayacak mekanizmalar kurulmalıdır.
  • Bina içinde devrilebilecek eşyalar duvara monte edilmelidir. Birçok insan deprem esnasında bina yıkılmasa bile devrilen eşyalar arasında sıkışarak hayatını kaybeder.
  • Deprem çantası hazırlanmalıdır. Bu çantada ilk yardım malzemeleri, bir miktar su ve yiyecek, giyecek, el fenerleri, radyo ve düdük bulunmalıdır.
  • Çeşitli deprem senaryoları hazırlanıp, bu senaryolar doğrultusunda tatbikatlar yapılmalıdır.

b-) Deprem Anında Yapılması Gerekenler

  • Panik yapmayın.
  • Balkon, pencere, devrilebilecek eşyalar, merdiven ve asansörlerden uzak durun.
  • Oda kenarı, kapı ağızları gibi sağlam bir yerde durun veya hayat üçgeni oluşturabilecek sağlam bir eşyanın yanında çömelip, başınızı kollarınızın arasına alın.
  • Bina dışındaysanız, binalardan ve elektrik nakli hatlarından uzak açık bir alana gidin.
  • Arabadaysanız, aracınızı bina, tünel, köprü, alt geçitlerden ve enerji nakil hatlarından uzak bir yerde durdurup bekleyin.

c-) Deprem Sorasında Yapılması Gerekenler

  • Sarsıntı bittikten sonra hızlı bir şekilde durum değerlendirmesi yapın.
  • Binada herhangi bir hasar, yangın, gaz ve su sızıntısı, elektrik kaçağı vb. olup olmadığını kontrol edin.
  • Gaz ve su vanaları ile elektrik şalterini kapatın.
  • Binada hasar olabileceği ihtimaline karşı aile fertleriyle birlikte hızlı ancak sakin bir biçimde binayı terk edin.
  • Çevrenizde yaralı olup olmadığını kontrol edin ve yardıma muhtaç olanlara yardım edin.
  • Deprem sonrasında hatlar kilitlendiği için zorunlu haller dışında asla telefonu kullanmayın. Çünkü gerçek ihtiyaç sahipleri ulaşmak istedikleri yardıma ulaşamayabilir.
  • Acil bir durum dışında aracınızla yollara çıkmayın. Bu tür durumlarda yollar, kurtarma ekipleri ve ambülanslar için kullanılır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir