Kutadgu Bilig Nedir? | Özellikleri | Hakkında Bilgiler

Kutadgu Bilig nedir? Kutadgu Bilig’i kim yazdı? Kutadgu Bilig’in özellikleri nelerdir? Kutadgu Bilig hakkında bilgiler.

Günlerden bir gün Karahanlı ülkesinin hükümdarı Buğra Han’ın muhafızları saraya Balasagunlu Yusuf adında birinin geldiğini, yazdığı bir eseri hükümdara sunmak için huzura kabul edilmek istediğini söyler. Elinde iki cihanda insanoğlunun elinden tutacak bir kitap vardır Balasagunlu’nun “Kutadgu Bilig”, “Mutluluk Veren Bilgi.”

KUTADGU BİLİG HAKKINDA BİLGİLER

Yusuf Hacip tarafından kaleme alınan kitap Türk edebiyatının İslamiyet’in etkisinde yazılan ilk eserdir. Kutadgu Bilig, siyasetname veya bir Nasihatnamedir.

Hakaniye Türkçesiyle yazılan eserde Has Hacip’in Antik Yunan filozoflarından Platon’un ideal devlet ve toplum anlayışını çok iyi benimsediğini ve bu anlayışı uygulamaya çalıştığını anlaşılır.

Mesnevi tarzında ve aruzun feûlün / feûlün / feûlün / feûl kalıbıyla yazılan Kutadgu Bilig, toplamda 6645 beyitten oluşuyor.

Yusuf Has Hacip 1069’da Balasagunda başladığı eserini 18 aylık meşakkatli bir çalışma sonucunda 1070 yılında Başkent Kaşgar’da tamamlamış ve dönemin hükümdarı Tavgaç Buğra Han’a sundu. Eseri tamamladığında elli yaşlarında olduğu sanılan Yusuf Has Hacip, Kaşgarlı Mahmud ile aynı dönemde yaşamış, Arapça ve Farsça bilen büyük bir ediptir.

Kutadgu Bilig İslam’ın etkisindeki Türkçe eserlerin hemen hepsinde olan besmele ve Tanrı övgüsünden sonra başlar söze.

Yusuf Has Hacip, hikâyenin kahramanlarını temsil ettikleri kavramları sayarak okuyucuyla tanıştırır;

Kün Togdı (Gün Doğdu): Hükümdar; Adaleti simgeler.

Ay Toldı (Ay Doğdu): Vezir; Devleti ve talihi Simgeler.

Ögdülmüş (Övülmüş): Bilge Kişi; Aklı simgeler.

Odgurmuş (Uyanmış): Sofu; Dünya işlerinin sonunu akıbeti temsil eder.

Kutadgu Bilig’in dili oldukça akıcıdır. Diyaloglar merak uyandırıcı ve oldukça sürükleyicidir.

KUTADGU BİLİG’İN NÜSHALARI

Kutadgu Bilig’in günümüze ulaşmış 3 nüshası var; Herat nüshası, Mısır nüshası, Fergana nüshası.

Herat Nüshası

Ferat Nüshası 1439 yılında Şahruh Döneminde Herat’ta yazılmış. O dönemde Türkler Arap alfabesini kullandıkları halde bazı ata yadigârı eserleri Uygur alfabesiyle çoğaltmaya devam ediyordu.

Kutadgu Bilig’in Herat Nüshası da Uygur alfabesiyle yazıldı. Kitap, Fatih Sultan Mehmet Han döneminde Osmanlı sarayında bulunan ve Uygur Alfabesini bilen Abdülrezzak Bahşı tarafından İstanbul’a getirildi. Ancak kitabın gelmesiyle ortadan kaybolması bir oldu. Kitap ancak 18. yüzyılda ünlü tarihçi Hammer tarafından bulunarak satın alındı. Hammer, ata yadigârı kitabı Viyanaya götürerek Avusturya Devlet Kütüphanesine bağışladı.

Mısır Nüshası

Mısır Nüshası, Memlük Devleti zamanında İzzettin Aydemir adına Arap harfleriyle yazıldı. Türk olan Memlüklü yönetici ve ordu komutanlarının amacı Arap olan halka Türkçe öğretmekti. Eser asırlarca Kahire de kaldıktan sonra 1896’da Hıdiv Kütüphanesi müdürü Moritz tarafından kütüphanenin bodrumunda dağınık bir şekilde bulundu. Nüsha, Kahire de Mısır Devlet Kütüphanesinde bulunuyor.

Fergana Nüshası

En Eski yazma olan Fergana nüshasıysa Arap harfleriyle yazılmıştır. Çağatay Hanlığı döneminde yazılan eserin Harezm’de kopya edilmiş olma ihtimali yüksektir.

1913 yılında Zeki Velidi Togan tarafından bulunan kitap diğer kitapların akıbetine uğrayarak I. Dünya Savaşı yıllarında ortadan kaybolur. 1925 yılında Özbek araştırmacı Fıtrat tarafından bulunan eser, Taşkent’te bulunuyor.

KUTADGU BİLİG’İN ÖZELLİKLERİ

  • Edebiyatımızda mesnevi nazım biçimiyle oluşturulan ilk eserdir.
  • Yusuf Has Hacip tarafından 1069-1070 yıllarında yazılmıştır. Eser, 18 ayda tamamlanmıştır.
  • 6645 beyitten oluşur. Son 125 beyti kaside tarzında kaleme alınmıştır. Eserde 173 tane de mani tipinde kafiyelenmiş (aaxa) dörtlük yer alır.
  • Türk edebiyatında aruz ölçüsüyle yazılan ilk eserdir. Şehname’ninde vazni olan feûlün / feûlün / feûlün / feûl kalıbıyla yazılmıştır.
  • Eserde aruzla yazılan beyitler dışında Türk şiirine özgü dörtlüklerde vardır.
  • Eserde devlet yönetimi ile ilgili önemli bilgiler verilmiştir. Bu yönüyle eser önemli bir siyasetname özelliği de taşır. Sadece bir siyasetname olmayıp dilin önemli, aile yapısı, sağlık, matematik, gök bilim, din, edebiyat, felsefe, eğitim, hayvancılık ve tarım gibi konularda önemli görüşler içeren didaktik bir eserdir.
  • Alegorik bir eserdir.
  • Sade bir dille yazılmıştır, az da olsa yabancı sözcükler yer alır.
  • Karahanlı Türkçesiyle (Hakaniye Lehçesi) yazılmıştır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir