Olumlu ve Olumsuz Cümle Konu Anlatımı | Örnek

Olumlu cümle nedir? Olumlu cümle örnekleri, Olumsuz cümle nedir? Olumsuz cümle örnekleri, Olumlu ve olumsuz cümle konu anlatımı.

OLUMLU CÜMLE

Olumlu cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya yüklem durumundaki varlık ya da kavramın var olduğunu, bulunduğu bildiren cümlelerdir.

Dilimizdeki tüm eylemler ve ad soylu sözcükler olumludur. Eylemler “-me / -ma, -mez, -maz” ekleriyle, ad soylu sözcükler “-siz” eki ya da “değil” sözcüğüyle olumsuzlaştırılır. “Yok” sözcüğü olumsuz ad cümlesi kurar.

Örneğin;

Odadaki ışık gözlerini kamaştırdı.

Yoğun çalışarak işi yetiştirdi.

Üzerindeki elbise çok güzeldi.

Olumlu cümleler biçimce ve anlamca olumlu olabilir.

a) Biçimce ve Anlamca Olumlu Cümleler

Bu cümlelerde yüklem ya da olumlu bir eylem ya da olumlu yargı bildiren ad soylu sözcüklerdir.

Örnek:

Sevecen gözlerle bak ardından kalan zamana.

Yüklem (olumlu eylem)

Yaşamımız yaptığımız seçimlerin toplamıdır.

y.(ekeylem almış sözcük öbeği)

Herkesin eğlenmeye zamanı vardır.

y.(ad soylu sözcük)

b-) Biçimce Olumsuz Anlamca Olumlu Cümleler

Bu cümlenin yüklemlerinde olumsuz ekleri “-me / -ma / -siz” ya da olumsuz sözcükler “değil, yok” olabilir.

Örnek:

Seni tanımıyor değilim. (tanıyorum)

Olayda onun parmağı yok değil. (var)

Güzel sevme derler; nasıl sevmezsin? (seversin)

Yemek hiç de fena değil. (iyi)

Gel de bu adam öfkelenme! (öfkelenmek zorundasın)

Bu ülkede yok yok. (her şey var)

Bu para yetersiz değil. (yeterlidir.)

Böyle sanatçı hiç sevilmez mi? (sevilir)

Çevrilen oyundan haberim yok sanma! (var)

NOT:

Biçimce olumsuz anlamca olumlu cümlelerde şu düşünüş geçerlidir: Olumsuzun olumsuzu olumludur.

Örnek:

Seni anlamıyor değilim. (anlıyorum)

Kitapta sevdiğim şiirler yok değil. (var)

SORU:

Aşağıdaki cümlelerden hangisi, biçimce olumsuz olduğu halde anlamca olumludur?

A) Burada onu anlayan hiç kimse yoktu.

B) Hastanın durumu düne göre iyiydi.

C) Dolaptaki yemekler bozulmuştu.

D) Görmek istediği şey, çok uzaklardaydı.

E) Yaşamak istediklerini yaşayamamış değil.

CEVAP:

E’de “yaşayamamış değil” yürüklerinde iki olumsuzluk vardır. Bu durum cümleyi olumlu yapar (yaşaya-ma-mış değil”. Cümle, biçimce olumsuz anlamca olumlu olur. A’da “yoktu” olumsuz. B’de “iyiydi” olumlu. C’de “bozulmuştu” olumsuz. D’de “uzaklardaydı” biçimce de anlamca da olumludur.

Cevap E şıkkıdır.

OLUMSUZ CÜMLE

Eylemin gerçekleşmediğini veya yüklem durumundaki varlık ya da kavramın var olmadığını bildiren cümlelerdir.

Eylem cümlesinde olumsuzluk –me / -ma (geniş zamanda –maz, -mez) ekiyle sağlanır. Ad cümlesinde olumsuzluk değil / yok sözcükleriyle ya da –sız, -siz ekiyle sağlanır.

Örneğin;

Depodaki koliyi tek başına taşıyamaz.

Hastanın durumu iyi değil.

Kütüphanede aradığım kitap yokmuş.

O bu konularda gerçekten bilgisiz.

Olumsuz cümleler de biçimce ve anlamca olumsuz olabilir.

a-) Biçimce ve Anlamca Olumsuz Cümleler

Bu cümlelerin yüklemi olumsuzdur; olumsuzluğu olumuyla çeviren ikinci bir olumsuz söz yoktur:

Örnek:

Kimse güzelliklerle uğraşmıyor.

Sizden istediğim bir şey yok.

Bu bendeki sevda değil.

Çocuklarına karşı oldukça sevgisizdi.

b-) Biçimce Olumlu, Anlamca Olumsuz Cümleler

Bu cümlelerde yüklem olumlu olmasına karşın yargı olumsuzdur.

Örnek:

Ne şiş yansın ne kebap. (Şiş de kebap da yanmasın.) Yüklem olumlu, yargı olumsuzdur.

Sen sanattan ne anlarsın. (anlamazsın)

Gel de bu adama saygı duy. (duyamazsın)

Bu sözlere kim kanar ki! (kimse kanmaz)

Böyle işlerle uğraşmaya zamanım mı var? (yok)

Ne düşündüğünü anlayabilirsen anla. (anlayamazsın)

Sanki her şeyi biliyor. (bilmiyor)

Bu yemek böyle mi yapılır? (yapılmaz)

Neden erken gelecekmişim? (gelmeyeceğim)

SORU:

Aşağıdakilerden hangisi biçimce olumlu, anlamca olumsuz bir cümledir?

A) Televizyondaki haberlerden günlük olayları öğreniyorum.

B) Bu kitabı gece gündüz elinden bırakmaz.

C) Geçimini eski giysi satarak sağlıyor.

D) Öyle insanla hiç birlikte gezilir mi?

E) Seni bu konuda uyarmadığımı söyleme.

CEVAP:

“hiç gezilir mi?” yüklemi biçimce olumlu yargı bildirir; ancak soru ilgeciyle olumsuz anlam kazanmıştır. Cümle de biçimce olumlu “gezilir mi?” anlamca olumsuzdur.

Cevap D şıkkıdır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir