Dilin İşlevleri Nelerdir? | Örnekler | Kısaca

Dilin işlevleri nelerdir? Dilin işlevleri örnek, Dilin işlevleri kısaca nelerdir?

DİLİN İŞLEVLERİ

1-) Göndergesel İşlev

  • Dilin bilgi verme, öğretme işlevidir.
  • Göndericinin bir iletiyi daha çok bilgi vermek amacıyla oluşturduğu metinlerde kullanılır.
  • Bilimsel veriler, nesnel anlatımlar; dilin göndergesel işleviyle anlatılır.
  • Öğretici metinlerde sıkça kullanılır.

Örnek:

Türkiye; Alp-Himalaya dağ kuşağı üzerinde bulunduğu için yüksek ve engebeli bir araziye sahip; volkanik arazilerin, sıcak su kaynaklarının ve fay hatlarının yaygın olduğu bir ülkedir.

Örnek:

Kardelen, nergisgillerden, baharda çok erken çiçek açan ve eczacılıkta kullanılan soğanlı bir bitkidir.

Örnek:

Ünlü tasavvuf şairi Yunus Emre, şiirlerinde daha çok, lirik bir duyarlılıkta ilahi aşkı dile getirmiştir.

2-) Heyecana Bağlı İşlev

  • Göndericinin duygu ve heyecanını dile getiren işlevdir.
  • Dilin heyecana bağlı işlevinde, göndergesel işlevinde olduğu gibi nesnellik yoktur; aksine öznellik vardır, duygu vardır, yorum ön plandadır.
  • Edebi metinlerde sıklıkla kullanılır.

Örnek:

Sapsarı yaprakları üzerine döküldüğü, bankta yapayalnız oturan ihtiyar, kırış kırış yüzüyle dünyanın kahrına dayanmaya çalışan, gelecekten umudu kalmamış bir adamı andırıyordu.

Örnek:

Ey güzel dost, sen de vefayı semtten ibaret zannedenlerdenmişsin meğer, aldanmışım!

Örnek:

Ey Türk istikbalinin evladı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklal ve cumhuriyetini kurtarmaktır. Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur.

3-) Alıcıyı Harekete Geçirme İşlevi

  • Gönderici iletiyi, alıcıyı harekete geçirmek, bir eylemi yapmaya yöneltmek amacıyla oluşturur.
  • Göndericinin amacı, alıcının davranışlarında bir değişiklik meydana getirmek, alıcıda bir teki oluşturmaktır.
  • Edebi metinlerde ve öğretici metinlerde kullanılır.

Örnek:

Tavuk, etlerini küp küp kesin. Tuzunu, karabiberini ilave edip karıştırın. Patlıcanların tamamını soyup uzunlamasına ince ince dilimleyin. Patlıcanların uç kısımlarına tavuk etini koyup rulo olarak sarın.

Örnek:

Sayın Kullanıcı, makineyi paketinden çıkarmayınız, servis gelmeden herhangi bir işlem yapmayınız.

Örnek:

Sevgili Öğrenciler, sınav sürenizi dikkatli kullanmaya özen gösteriniz.

Örnek:

Bir şoför olarak trafikte herhangi bir sorun yaşamak istemiyorsanız trafik kurallarına uymalısınız.

4-) Kanalı Kontrol İşlevi

  • Mesajın iletilip iletilmediğini, iletişimin devam edip etmediğini öğrenmek amacıyla kullanılan işlevdir.
  • Daha çok sözlü iletişimde kullanılır.

Örnek:

Yaz gelince yüzmeye gideceğiz değil mi?

Örnek:

Yalnızca bu parçaya bakılarak hangisine ulaşılamaz?

Örnek:

Arka taraftaki seyirciler sahneyi rahatça görebiliyor musunuz?

Örnek:

Söyleyin bakalım bana, kendinden başkasını düşünmeyen bencil birini, başkası hiç düşünür mü?

5-) Şiirsel (Sanatsal) İşlev

  • Dil, sanatsal metinlerde bu işleviyle kullanılmakta hatta edebi dil veya sanat sil olarak adlandırılmaktadır.
  • Daha çok edebi metinler kullanılır.

Örnek:

Ey bir emre hazırlanan simsiyah gecede

Karanlığı emip emip de gebe kalan

Ey her depremden sonra biraz daha doğrulan

Herkesin

Veba girmiş bir şehrin hem halkı

Hem seyircisi olduğu bir günde

Ey düştüğü yerden kalkmaya hazırlanan ülke.

Örnek:

Gittin, dağ gibi büyüdü yalnızlık

Issızlığın iki ucunda şimdi sen varsın

Tam ortasında; yokluğun, yokluğun, yokluğun

O konuşsa konuşur, sussa susarsın

6-) Dil Ötesi İşlev

  • İleti, dille ilgili bilgiler vermek amacıyla düzenlenmişse dil ötesi işlevde kullanılır.
  • Daha çok öğretici metinlerde, özellikle dil bilgisi konularının anlatıldığı metinlerde kullanılır.

Örnek:

Evdeki, odadaki, onunki, dünkü, o günkü sözcüklerinde bulunan; bağlantı kavramı veren –ki ekine, ilgi eki adı verilir.

 Örnek:

İsim ya da fiil köklerine gelerek sözcüklerin anlamını, yapısını bazen de türünü değiştiren eklere yapım eki denir.

Örnek:

Türkçede, türemiş sözcükler, çekim eki alabilir.

KARIŞIK ÖRNEKLER

– Tüm öğrenciler sınıfta toplansın. (Alıcıyı harekete geçirme işlevi)

– Aa, Selin de buradaymış! (Heyecana bağlı işlev)

– Dediğim kitapları okudunuz mu? (Kanalı kontrol işlevi)

– Sıfatla, isimleri niteler ya da belirtir. (Dil ötesi işlevi)

– Burası çok sıcak, klimayı çalıştırın. (Alıcıyı harekete geçirme işlevi)

– Kuşlardan öğrendim yuva yapmayı

  Ömrüne beton dökülen adanın içine (Şiirsel (sanatsal) işlev)

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir