Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri Nelerdir?

Türkiye’de akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri nelerdir?

TÜRKİYE’DE AKARSU AŞINDIRMA ŞEKİLLERİ

1-) Vadi

Ülkemizde akarsuların oluşturduğu vadi çeşitlerinin hepsine rastlanır.

Çentik vadi, yüksek dağlık kesimlerde

Boğaz vadi, Türkiye’de en fazla Karadeniz ve Akdeniz Bölgelerinde görülür. Kıyı ile iç kesim arasında önemli geçit yollarıdır. Örneğin: Karadeniz’de Canik Dağlarını yaran Yeşilırmak Vadisi, Akdeniz’de Bolkar Dağlarını yaran Gülek Boğazı. Fethiye’deki Saklıkent karstik arazilerde görülür.

Kanyon vadi, Karstik arazilerde görülür. Örneğin; Mersin’de Göksu Kanyonu, Antalya’da Köprülü Kanyon.

Tabanlı vadi, akarsularda eğimin azaldığı alanlarda akarsuyun iki tarafında da görülen birikimlerdir. Ege Bölgesi’nde, Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes vadileri iç kesimlerde tabanlı vadiler oluşturmuştur.

2-) Menderes

Hem aşınma, hem birikme şekilleridir. Akarsuların eğiminin azaldığı alanlarda görülürler. Büyük Menderes, Küçük Menderes akarsuları bu şekle ülkemizde verilebilecek en güzel örnektir.

3-) Kırgıbayır

Ülkemizde sel rejimli akarsularının daha fazla, görüldüğü İç Anadolu Bölgesi’nde daha fazla görülür. Pürüzlü yüzeylerden oluşur.

4-) Şelale ve dev kazanları

Bu tür şekillere ülkemizde engebenin fazla olduğu Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde daha fazla rastlanır. Akdeniz Bölgesi’nde, Manavgat, Düden, Erzurum’da Tortum büyük şelalelerdendir.

Tortum Şelalesi 22 metre genişlikte ve 50 metre yüksekliğiyle Türkiye’nin en yüksek şelalesidir. Yüksekten düşen sular alt kesimlerde büyük bir dev kazanı oluşturmuştur.

5-) Peribacaları

Volkanik arazilerdeki yumuşak tüf arazilerinin aşındırılması sonucunda oluşurlar. İç Anadolu Bölgesi’nde, Nevşehir, Ürgüp, Göreme Yöresi’nde geniş alanda görülürler. Bu yöreye genel olarak Kapadokya Yöresi denir.

6-) Peneplen (Yontuk düz)

Düzleştirilmiş deniz seviyesine yaklaşmış arazidir. Ülkemizde sadece Marmara Bölgesi’nde rastlanır. Marmara Bölgesi ülkemizin en alçak bölgesidir.

7-) Seki (Taraça)

Akarsu vadilerinin tekrar derine aşındırmalarıyla oluşur. Ülkemizde IV. zaman başlarında toptan yükselmeler görüldüğünden, Kızılırmak, Gediz, Büyük Menderes, Fırat gibi akarsularda sekilere rastlanmaktadır.

TÜRKİYE’DE AKARSU BİRİKİM ŞEKİLLERİ

1-) Delta

Akarsuların denize döküldüğü yerde gelgit yoksa kıyıda derinlik fazla değilse ve akarsu bol alüvyon taşıyorsa deltalar oluşur. Ülkemizde en büyük delta Çukurova’dır. Delta ovaları aynı zamanda önemli birer tarım alanıdır. Delta ovalarından ovalar bölümünde de bahsedilmiştir.

2-) Birikinti konisi

Dağlardan aşağılara doğru inen küçük akarsuların eğimin azaldığı yerde biriktirme yapmasıyla oluşur, çoğu dağ eteğinde görülür.

3-) Dağ içi ovası

Akarsuların çöküntü alanlarında biriktirme yapmasıyla oluşan ovalardır. Delta ovalarından daha iç kesimlerdeki ovalar buna örnektir. Doğu Anadolu Bölgesi’nde Erzincan, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman, Iğdır, Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ovaları bu tür ovalara örnektir.

Menderes ve seki hem aşınma hem biriktirme şeklidir. Aşınma şekillerinde görüldüğü yerler belirtilmiştir.

4-) Irmak adası

Akarsuyun eğiminin azaldığı yerde yatak içerisinde oluşan adalardır. Zamanla ortadan kalkabilirler.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir