Basıncı Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Basınç nedir? Basıncı etkileyen faktörler (değişkenler) nelerdir?

BASINÇ

Havadaki gazların ağırlığına basınç denir. Basıncı ölçen alete barometre denir.

Normal Hava Basıncı: Atmosferin yeryüzüne yaptığı basınç her yerde aynı değildir. 45° enleminde, deniz seviyesinde ve 15° C sıcaklıkta atmosferin 1 cm2’lik yüzeye uyguladığı basınca “normal hava basıncı” denir. Normal hava basıncı 1013 milibardır. Bu da 1033 gram ya da 760 mm cıva sütununa eşittir.

Çevresine göre basıncı daha yüksek değerlerle sahip basınçlara yüksek basınç (antisiklon), çevresine göre basınç değeri az olan basınçlara alçak basınç (siklon) denir. Yeryüzünde basıncın dağılışı izobar haritalarıyla gösterilir.

Aynı basınç değerine sahip noktaların birleştirilmesiyle oluşan eğrilere izobar (eş basınç eğrileri) denir. İzobar haritaları bazı yönleriyle izohips haritalarda benzer.

İzobarların Genel özellikleri

  • İç içe kapalı eğrilerdir.
  • Aynı izobar eğrisi üzerinde bulunan noktaların basınç değerleri aynıdır.
  • İki izobar arasındaki basınç farkı eşittir.
  • İzobarların sıklaştığı yerlerde kısa mesafelerde basınç farkı artarken, izobarların seyrek geçtiği alanlarda basınç farkı azalır.
  • İç içe kapalı halkalar, basınç değerine göre alçak veya yüksek basınç alanını gösterir.

BASINCI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Yoğunluk: Atmosferde gaz yoğunluğuyla basın doğru orantılıdır. Bu yüzden gaz yoğunluğunu arttığı yerlerde basınçta artar.

Sıcaklık: Sıcaklık değiştikçe atmosferin yoğunluğa da değişir. Isınan hava genleşir ve bu alanda gaz yoğunluğu azalır. Bu yüzden basınçta azalır. Soğuyan hava ağırlaşır, çöker ve bu alanda basıncın artmasına sebep olur. Sıcaklığa bağlı olarak oluşan basınçlara termik basınçlar denir.

Ekvator ve çevresinde sıcaklık değerleri yüksek olduğundan sürekli termik alçak basınç, kutuplar çevresi ise sürekli soğuk olduğundan termik yüksek basınç alanıdır.

Ayrıca; kara ve denizlerin ısınma özelliğine bağlı olarak yaz mevsiminde ve gündüz, sıcak olan karalar alçak basınç, soğuk olan denizler ise yüksek basınç alanı durumundayken, kış mevsiminde ve gece, soğuk olan karalar yüksek basınç, sıcak olan ise alçak basınç alanı durumundadır.

Yükselti: Yükseldikçe atmosferde gaz yoğunluğu azaldığından basınçta azalır. Yaklaşık her 10,5 metre yükseldikçe 1 mm basınç azalır. Bu basınç azalmasından yararlanılarak yükselti ölçen alet, altimetre geliştirilmiştir. Yüksek kesimlerde sıcaklık düşüktür fakat basınç azdır. Çünkü bu alanlarda yükselti basınç ilişkisi, sıcaklık – basınç ilişkisinden daha ön plandadır.

Yerçekimi: Havanın ağırlığı yerçekiminin sonucudur. Bu nedenle atmosferin alt kısmında ağır gazlar yer alır. Dünyanın şeklinden dolayı kutuplarda yer çekimi daha fazla olduğundan gaz yoğunluğu fazla dolayısıyla basınçta fazladır.

Dinamik Etkenler: Dünyanın günlük hareketine bağlı olarak 30° ve 60° enlemlerinde görülen basınçlardır. 30° enlemleri çevresinde alçalıcı hava hareketlerin bağlı olarak sürekli dinamik yüksek basınç, 60° enlemleri çevresinde ise yükselici hava hareketlenen bağlı olarak dinamik alçak basınç alanları oluşmuştur. Dinamik basınçla termik basınç farklı oluşumlardır. Termik yüksek basınç alanları çok soğuk olduğundan alçalıcı hava hareketlerine bağlı olarak oluşurlar. Dinamik yüksek basınç alanları ise dünyanın günlük hareketine bağlı olarak alçalıcı hava hareketine bağlı olarak oluşurlar. Alçalan hava kesinlikle yağış oluşturmaz ve adyabatik olarak ısınırlar. Bu yüzden bu alanlarda çöller oluşmuştur.

Adyabatik ısınma, çevreden herhangi İletki olmadan alçaldıkça doğrudan ısınmadır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir