Türkiye’de Göller ve Oluşumu

Türkiye’de göller ve oluşumları, KPSS coğrafya Türkiye’de bulunan göller nelerdir? Türkiye’de göllerin özellikleri nelerdir? 

TÜRKİYE’NİN GÖLLERİ

Türkiye geniş bir yüz ölçümüne sahip olmasına rağmen göller açısından zengin olduğu söylenemez. Türkiye topraklarının sadece 1/80’i (10.000 km2) göllerle kaplıdır.

Bu durumun başlıca iki nedeni vardır:

1-) Türkiye’de yerşekillerinin dağlık ve engebeli olması göl oluşumu için elverişli topoğrafik koşullar oluşturmamaktadır.

2-) İç kesimlerde, özellikle Orta Anadolu’da elverişli topoğrafik şartlar bulunmasına karşın, yağış miktarının az ve buharlaşma şiddetinin fazla ölmesi nedeniyle yeteri kadar su toplanmamaktadır.

Türkiye’de göllerin toplandığı başlıca dört bölge bulunmaktadır:

1. Göller Yöresi

Beyşehir, Eğirdir, Acıgöl, Burdur, Akşehir, Eber, Kestel, Salda, Suğla, Kovada gölleri.

2. Güney Marmara

Sapanca, İznik, Ulubat, Kuş (Manyas) gölleri.

3. Van Gölü Çevresi

Van Gölü, Nazik, Erçek, Haçlı, Nemrut ve Balıklı gölleri.

4. Tuz Gölü Çevresi

Tuz Gölü, Tuzluca, Hotamış gölleri.

a. Kimyasal Özelliklerine Göre Göller

1. Tatlı Su Gölleri:

Dışa akışı olan (yerüstü ve yeraltı gideğeni olan) göller tali su gölleridir.

Sapanca, Ulubat, Kuş, İznik, Hazar, Beyşehir, Eğirdir, Akşehir, Suğla, Kovada, Çıldır, Aktaş, Tortum, Sera, Abant gölleri tatlı su gölleridir.

2. Tuzlu Su Gölleri:

Yeraltından veya yer üstünden dışa akışı olmayan, özellikle kurak ve yarı kurak bölgelerdeki göllerin suları tuzludur.

Tuz Gölü, Akşehir, Eber, Burdur göllerinin suları tuzludur.

3. Acı Göller:

Havzasında karstik arazilerin yaygın olduğu ve dışa akışı olmayan göllerin suları acı veya tuzlu-acı olur.

Acıgöl ve Burdur Gölü’nün suları acıdır.

4. Sodalı Göller:

Havzasında volkanik arazilerin yaygın olduğu göllerin sulan genel olarak sodalı veya tuzlu-sodalı olur.

Van Gölü, Nazik, Erçek ve Haçlı göllerinin suları sodalıdır.

b. Oluşumlarına Göre Göller

1. Tektonik Göller

Fay hatları boyunca yerkabuğunun çökmesiyle oluşan çanakların sularla dolmasıyla oluşan göllerdir.

Tuz, Hazar, Akşehir, Eber, Burdur, İznik, Sapanca, Ulubat, Kuş (Manyas), Acıgöl, Karamık ve Aktaş gölleri Türkiye’deki başlıca tektonik göllerdir.

2. Volkanik Göller

Volkanizma sonucunda oluşan çukurların sularla dolmasıyla oluşur.

Isparta Gölcük Gölü (krater), Nemrut Gölü (kaldera) Nevşehir yakınlarında Acı Göl (maar) ve Konya Karapınar’da Meke Tuzlası (maar) Türkiye’deki başlıca volkanik göllerdir.

3. Buzul Gölleri

Buzul kütlelerinin hareketiyle oluşturdukları çukurların (sirk), buzulların erimesi sonucunda sularla dolmasıyla oluşan göllerdir. Bunlara sirk gölü de denir. Türkiye’deki buzul gölleri oldukça küçüktür.

Uludağ, Kaçkar, Mescit dağları ve Toros Dağlan ile Doğu Anadolu’daki dağların doruklarında sirk gölleri yer alır.

4. Karstik Göller

Karstik sahalarda oluşan çukurların tabanlarında, düdenlerin tıkanmasıyla oluşan göllerdir. Genel olarak polyelerin tabanlarında ve bazı obrukların sularla dolmasıyla oluşur. )

Taşeli ve Teke platoları ile Göller Yöresi’ndeki irili ufaklı göller, Obruk Platosu’ndaki Obruk Gölü karstik göllere örnek verilebilir.

Karstik alanlarda fay hatları boyunca yerkabuğunun çökmesiyle oluşan çukurlar kireçtaşlarına çözünmesiyle genişler. Bu çukurların sularla dolmasıyla oluşan karstik tektonik göller de vardır. Bu göllere örnek olarak, Eğirdir, Kovada ve Beyşehir gölleri örnek verilebilir.

5. Set Gölleri

Kıyı Set Gölleri (Lagün)

İstanbul’da Küçükçekmece ve Büyükçekmece ve Durusu gölleri ile Çukurova’da Karataş Gölü, kıyı set gölleridir.

Heyelan Set Gölleri:

Tortum (Erzurum), Sülüklü (Adapazarı), Zinav (Fatsa-Reşadiye arası), Yedigöller, Abant (Bolu), Sera (Trabzon) ve İskilip (Çorum) heyelan set gölleridir.

Alüvyal Set Gölü:

Köyceğiz (Muğla), Çamiçi (Bafa) (Aydın), Eymir ve Mogan (Ankara) ve Uzungöl (Trabzon) alüvyal set gölleridir.

Sapanca ve Manisa’daki Marmara gölleri, tektonik çanakların önlerinin alüvyonlarla kapanması sonucunda oluşmuştur.

Volkanik Set Gölleri:

Doğu Anadolu’da, Nazik, Erçek, Haçlı, Balık ve Çıldır gölleri volkanik set gölleridir.

Van Gölü başlangıçta küçük tektonik bir göl olmakla birlikte, Nemrut volkanından çıkan lavların bu gölün gideğeninin önünü kapatmasıyla göl alanı genişlemiştir.

6. Karma Oluşumlu Göller

Oluşumunda birden çok faktörün rol oynadığı göllerdir.

  • Van Gölü, tektonik ve volkanik set
  • Eğirdir, Kovada ve Beyşehir gölleri tektonik ve karstik
  • Sapanca, Marmara tektonik ve alüvyal set

7. Baraj Gölleri:

Türkiye’de akarsular üzerinde yapılan başlıca baraj gölleri şunlardır:

Fırat: Atatürk, Keban ve Karakaya

Dicle: Kıralkızı, llısu, Dicle

Kızılırmak: Hirfanlı, Altınkaya

Sakarya: Hasan Polatkan, Gökçekaya

Manavgat: Oymapınar, Manavgat

Aksu: Karacaören, Kepez

Yeşilırmak: Suat Uğurlu, Hasan Uğurlu

Ceyhan: Aslantaş

Büyük Menderes: Adıgüzel

Gediz: Demirköprü

Türkiye’de Göllerin Genel Özellikleri

  • Türkiye’de sayıları 120’yi aşan irili ufaklı göl ve 550 kadar yapay göl (baraj) bulunmaktadır.
  • Türkiye’nin en büyük gölleri; Van Gölü (3713 km2), Tuz Gölü (1500 km2), Beyşehir Gölü (656 km2) ve Eğirdir (468 km2) Gölüdür.
  • Göllerin dağılışı, yer şekillerinin özelliklerine göre farklılık gösterir. En fazla göl Doğu Anadolu bölgesinde bulunurken; Güneydoğu Anadolu’da doğal göl yoktur.
  • Tuz Gölü’nden tuz, Van Gölünden yakın zamana kadar soda elde edilmekteydi.
  • Tortum, Hazar ve Eğirdir göllerinin gideğenlerindi elektrik enerjisi elde edilir.
  • Abant, Yedigöller ve Uzungöl gibi göllerin doğal güzelliklere sahip olması turizm açısından önem taşır.
  • Kuş, Seyfe, Eymir ve Sultansazlığı çeşitli kuş türlerini barındırdığı için milli park yapılıp, koruma altına alınmıştır.
  • Hazar, Aktaş, Çıldır, Beyşehir, Eğirdir gibi göller ile çeşitli baraj göllerinde tatlı su balıkçılığı yapılır.
  • Yüzölçümü mevsimden mevsime değişir. Bu değişimin en fazla olduğu göl, Tuz Gölü’dür.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir