Gösterge Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

Gösterge nedir? Gösterge çeşitleri nelerdir?

Gösterge Nedir?

Kendi dışında bir başka şeyi gösteren, belirten, düşündüren, onun yerini alabilen, görüş veya olgulara gösterge denir.

Örneğin; kelimeler bir göstergedir. “Kalem” kelimesi, bir dil göstergesidir. Kalem kelimesi, yazı yazmaya yarayan bir aracın göstergesidir; kalemin kendisi değildir. Yazıda ya da konuşmada kalemin yerine geçer, insan zihninde o canlanır. İşte bundan dolayı göstergedir.

Her gösterge, bir gösteren bir de gösterilenden oluşmaktadır. Dil göstergeleri olan kelimelerin gösterenleri, onların sesteki ya da yazıdaki karşılıklarıdır. Gösterilen ise o göstergeyle ilgili olarak insan zihninde canlanan nesnedir.

Göstergebilim

Bir varlığı veya soyut kavramları anlatmak için kullanılan ses, kelime, davranış ve simgelerle uğraşan bilim dalına verilen addır. Göstergebilim, dil bilimle mantıktan yararlanarak yöntemsel önerilerde bulunan, yorumlama örnekleri sunan bir üst bilim niteliği taşımaktadır. Göstergebilim, anlamın nasıl oluşturduğu inceler.

Gösterge Çeşitleri

Göstergeler, özelliklerine göre üç gruba ayrılır:

  • Dil göstergesi (Söz veya yazıyla gerçekleştirilen her türlü fiil bu gruba girer. Her sözcük bir dil göstergesidir.)
  • Dil dışı göstergeler (Doğal güzellikler, yaprakların sonbaharda sararması gibi durumlar doğal göstergelerdir.
  • Sosyal göstergeler ( Trafik ışıkları ve işaretleri, görgü kuralları gibi sosyal ögeler, sosyal göstergelerdir.)

1-) Dil Göstergesi

İnsanoğlu, duygu ve düşüncelerini en iyi, dil ile anlatır. Dille gerçekleştirilen iletişim, resim, şekil, işaret; vücut diliyle yapılan iletişimden daha güçlü ve daha kullanışlıdır. Söz veya yazıyla gerçekleştirilen her eylem de dil göstergesine girmektedir.

Anne” kelimesi bir dil göstergesidir. Bu gösterge, “a, n, e” seslerinden oluşmuştur. Bu kelimeyi oluşturan sesler gösteren, kelimenin zihninde oluşturduğu anlam ise gösterilendir.

2-) Dil Dışı Göstergeler

Dil göstergesinin dışında kalan göstergelerdir. Resim, şekil, işaret, hareket, jest, mimik… bu gruba girer.

a-) Belirti

Bir amaç taşıman ve istem dışı gerçekleşen doğal göstergelere belirti denir.

Örneğin; ateşi çıkan ve hafif öksürmeye başlayan bir çocuk, hastalığın belirtisini göstermiş olur ya da hiçbir dış temas olmadığı halde sallanmaya başlayan avize, depremin belirtisidir. Aslında görüldüğü üzere bu tamamen yorumlamayla ilgili bir durumdur.

Belirtide, gösteren ile gösterilen arasında neden-sonuç ilişkisi vardır. Pencere açıkken perdenin havalanması rüzgârın belirtisidir.

b-) Belirtke

İletişim kurma (bir bilgiyi aktarma) aracı içeren göstergelere belirtke denir. Belirtkelerde gösteren ile gösterilen arasındaki ilişki nedensizdir. Bu ilişki uzlaşımsal olarak sağlanmıştır.

Örneğin, trafik işaretleri birer belirtkedir.

c-) Görsel Gösterge (ikon)

Dil kullanılmadan bilgi ve iletilerin aktarıldığı araçlardır. Gösteren ile gösterilen arasında sağlam bir benzerlik ilişkisi vardır. Kısacası, gerçekliği doğrudan doğruya aktaran bütün biçimler ikondur. İkonun en tipik örneği portrelerdir.

Aynı biçimde; resimler, şemalar, fotoğraflar, heykeller ikon olarak kabul edilebilir. Belirtilerin aksine, ikonlar isteyerek ve belli amaçlara yönelik olarak insanlar tarafından üretilir.

Örneğin; Tıbbi bir cihazdaki veya kitaptaki kalp işareti, resmi veya fotoğrafı ikondur. (Fakat bu kalp işareti, resmi ya da fotoğrafı, soyut olan “aşk” kavramını karşılamak için kullanıldığında, bu göstergeye simge diyoruz. Bu nedenle ikon, gerçekliği; simge anlamları belirtir.)

ç-) Simge

Benzerlik ve uzlaşma ilişkisiyle soyut bir gösterilene göndermede bulunan görsel biçimdir. Simgenin göstereniyle gösterileni arasında anlam, benzerlik ve bu simgeyi kullananlar arasındaki bir uzlaşma söz konusudur.

Simgenin ilettiği anlam evrensel ya da toplumsal olabilmektedir.

Kalp resmi, aşkın simgesidir.

Kum saati, zamanın simgesidir.

Zeytin dalı, barışın simgesidir.

Dört yapraklı yonca, evrensel olarak “şans ve umut” simgesine dönüşmüştür.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir