Atasözü Nedir? | Örnek | Özellikleri | Anlamları

Atasözü nedir? Atasözlerinin özellikleri nelerdir? Atasözleri örnekleri. Atasözleri ve anlamları, 10 tane atasözü ve anlamları.

ATASÖZÜ NEDİR?

Atasözü, atalarımızın uzun yaşantılar sonucunda edindiği tecrübelerini gelecek nesillere aktarmak için kullandıkları özlü kalıplaşmış sözlerdir. İslamiyet öncesinde sav, divan edebiyatında irsal-i mesel ya da darb-ı mesel denirdi.

ÖZELLİKLERİ

  • Sözcükleri, aynı anlamda da olsa başka sözcüklerle değiştirilemeyeceği gibi söz dizimleri de bozulamaz.

“Derdini söylemeyen derman bulamaz.” atasözü,

“Derdini söylemeyen çare bulamaz.” şeklinde söylenemez.

“Irmak geçerken at değiştirilmez.” atasözü

“At ırmak geçerken değiştirilmez.” şeklinde söylenemez.

  • Atasözleri öğüt verir, deneyimleri aktarı Genel kural niteliğinde yargılardır. Deyimlerse bir durumu, kavramı bildirir:

Et tırnak olmak. (Deyim)

Et tırnaktan ayrılmaz. (Atasözü)

  • Atasözlerinde yüklemlerin çoğu geniş zamanlıdır. Deyimlerdeyse genellikle mastar durumundadır.

Gezen ayağa taş değer. (Atasözü)

Gençliğin kıymeti ihtiyarlıkta bilinir. (Atasözü)

Gözü korkmak (Deyim)

Gözü ısırmak (Deyim)

  • Atasözlerindeki yüklemlerin kip ve kişi eki değiştirilemez; oysa deyimlerdeki sözcüklerin arasına başka sözler girebilir ve mastar durumundaki yargı değişik kip ve kişi ekine göre çekimlenebilir:

“Akılsız başın cezasını ayak çeker.” (Atasözü)

“Akılsız başın cezasını ayak çekmiş” biçiminde söylenemez.

Yaptığım işlerin hesabını her zaman veririm.

(Hesap vermek: deyim)

  • Mecaz anlamlı deyim ve atasözleri ayrı sözcükler ve aynı sözcük karşılıklarıyla aynı anlamı verecek biçimde başka bir dile çevrilemez. Gerçek anlamlılarsa çevrilebilir.
  • Atasözlerinin çoğu mecaz anlamlıdır.
  • Az da olsa gerçek anlamlı atasözleri vardır.
  • Kimi atasözleri hem mecaz hem gerçek anlam taşır.
  • Deyimlerin nerdeyse tümü mecaz anlamlıdır. Çok az gerçek anlamlı deyim vardır.

Mecaz Anlamlı Atasözleri

Dert gezmiş derman beraber gezmiş.

Bıldırcının beyliği arpa biçilene kadar

Dost dostun eğerlenmiş atıdır.

El, elin eşeğini türkü çığırarak arar.

Hem Gerçek Hem Mecaz Anlamlı Atasözleri:

Altın pas tutmaz.

Çivi çıkar ama yeri kalır.

Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.

  • Birbirine benzer yargıları belirten atasözleri olduğu gibi yargıları birbiriyle çelişen atasözleri de vardır:

Aç köpek fırın deler.

Aç kurt arslana saldırır.

(Benzer anlamlı)

Acele işe şeytan karışır.

Bugünün işini yarına bırakma.

(Çelişen yargılar)

Atasözlerinde değişik söz sanatları bulunabilir: Ateş düştüğü yeri yakar. (Kinaye)

Ateşle barut bir yerde olmaz. (Kinaye)

Ulu sözü dinlemeyen uluyakalır. (Cinas)

Sarmısak da acı ama evde lazım bir dişi. (Tevriye)

Bal olan yerde sinek de olur. (Eğretileme)

Koyun can derdinde kasap yağ derdinde. (Eğretileme)

Ağız yer, yüz utanır. (Ad aktarması)

Sağ baş yastık istemez. (Ad aktarması)

Güvenme varlığa düşersin darlığa. (Tezat)

ÖRNEKLER:

  • Çok söyleme arsız edersin, aç bırakma hırsız edersin.
  • Dağ ne kadar yüce olsa yol üstünden aşar.
  • Dünya bir gemi, akıl yelkeni, fikir dümeni, kolla kendini, göreyim seni.
  • Minare de doğru ama içi eğri.
  • Zemheride yoğurt isteyen cebinde inek taşır.
  • Yalnız taş duvar olmaz.

Atasözleri ve Anlamları

Sabrın sonu selamettir: Karşılaştığı bütün zorluklardan hemen yılıp kaçmayan, sabretmesini bilen kimselerin işleri sonunda başarıya ulaşırlar.

Öfke baldan tatlıdır: İnsan sinirlendiği zaman bağırır çağırır, rahatlar.

Leyleğin ömrü laklak ile geçer: Aylak kişiler bütün günlerini orada burada boş laflar söyleyerek boşa geçirmiş olurlar.

Kuru laf karın doyurmaz: Bir gayret göstermeden, bir yatırım yapmadan yalnızca boş sözlerle başarı elde etmek mümkün değildir.

Isıran it, dişini göstermez: Kötülük yapmayı düşünen kişi, bunu zamanı gelince ve aniden gerçekleştirir.

Ihlamurdan odun olmaz, beslemeden kadın olmaz: Yaşam içinde her konu birbirine uygun olursa başarı olur ve devam eder.

Garip kuşun yuvasını Allah yapar: Allah’a inanmış kişileri, Allah sıkıntı içinde bırakmaz. Onlar bir süre sıkılsalar da Allah bir yerden bir şey bağışlayarak sıkıntılarını ya kaldırır ya da hafifletir.

Fala inanma, falsız da kalma: Fala inanmak doğru değildir, aslı yoktur. Yine de insan güzel sözler duymaktan hoşlanır.

Evdeki hesap çarşıya uymaz: Planlanan durumlar ile ulaşılan sonuç, her zaman aynı olmayabilir.

Davul dengi dengine diye çalar: Birlikte yaşayacak veya arkadaş olacak insanların eşitiyle beraber olması lazımdır. Yoksa yapılacak her işte başarısızlık kaçınılmaz olur.

Damlaya damlaya göl olur: Küçük çabalar, büyük problemlerin çözümüne yardımcı olabilirler.

  

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir