Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler

Büyük harflerin kullanım yerleri nelerdir?

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

1-) Özel adlar büyük harfle başlar.

Özel ad sayılan dil birlikleri şunlardır:

a) Kişi adları, soyadları: Nazım Hikmet…

b) Hayvanlara verilen adlar: Minnoş, Karabaş…

c) Ulus, dil, din, mezhep, tarikat adları: Türk, Türkçe, Hristiyan, Protestanlık, Hanefilik, Bektaşilik, Alevilik…

d) Kurum, kuruluş, sendika, dernek adları: Milli Eğitim Bakanlığı Emekçileri Sendikası, İnsan Hakları Derneği, Hayvanları Koruma Derneği…

e) Ülke, kent, kasaba, köy, mahalle, sokak, cadde adları: Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Karaköy Meydanı, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Cemal Nadir Sokağı, İnkılap

UYARI:

Özel ada dahil olmayıp tamlama kuran şehir, İl, ilçe, bucak, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar: Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.

UYARI:

Yer bildiren özel adlarda da kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman, sözcük başında büyük harf kullanılır: Hisar’dan, Boğaz’dan Bulvar’dan.

f) Kıta, bölge, ova, dağ, göl, deniz, akarsu, orman adları: Asya Kıtası, Doğu Anadolu Bölgesi, Muş Ovası, Ağrı Dağı, Van Gölü, Ege Denizi, Manavgat Çayı, Atatürk Ormanı…

Ege Dağları (yanlış), Ege dağları (doğru).

g) Takma adlar da büyük harfle başlar: Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman), Demirtaş (Ziya Gökalp), Tarhan (Ömer Seyfettin), Aka Gündüz (Hüseyin Avni, Enis Avni), Kirpi (Refik Halit Karay), Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel), Server Bedi (Peyami Safa), irfan Kudret (Cahit Sıtkı Tarancı), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık).

h) Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları büyük harfle başlar: Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Kaymakam Erol Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Mareşal Fevzi Çakmak, Fatih Sultan Mehmet, Genç Osman, Deli İbrahim.

UYARI:

Akrabalık bildiren sözcükler büyük harfle başlamaz: Tülay abla, Ayşe teyze, Fatma nine, Kemal dayı, Celal amca, Ruşen enişte.

Akrabalık bildiren sözcükler başa geldiğinde lakap yerine kullanıldığı için büyük harfle başlar: Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal, dile Hala, Gülsüm Bacı, Sultan Ana.

Bazı tarihi ve menkıbevi kişilikler ise akrabalık bildiren sözcük sonda olduğu halde unvan değeri kazandığı ve özel ada dahil olduğu için büyük harfle yazılır: Gül Baba, Susuz Dede, Adile Hala, Gülsüm Bacı, Sultan Ana.

2-) Her cümle büyük harfle başlar. Nokta (.), soru (?) ve ünlem (!) işaretleri cümleyi bitiren işaretler oldukları için bu işaretlerden sonra büyük harf kullanılır:

Böyle olmaz ki! Biraz dikkatli ol.

Bu kitabı ne zaman bitirdin? Çok hızlı okuyorsun.

Erken uyandım. Deniz kenarında biraz yürüyüş yaptım.

3-) Kitap, dergi, gazete adları büyük harfle başlar. Tür bildiren ikinci sözcük özel adın içindeyse büyük, değilse küçük harfle başlar:

Radikal gazetesi, Resmi Gazete, İnce Memed, Milliyet Sanat dergisi

4-) Kitap, bildiri, makale vb.nde ana başlıkta bulunan sözcüklerin tamamı, alt başlıkta bulunan sözcüklerin ise yalnızca ilk harfleri büyük olarak yazılır.

5-) Kitap, dergi vb.nde bulunan resim, çizelge, tablo vb.nin altında yer alan açıklayıcı yazılar büyük harfle başlar.

6-) Geleneksel çizgideki dizeler büyük harfle başlar:

Çocuk gönlüm kaygılardan âzâde Yüzlerde nur, ekinlerde bereket;

At üstünde mor kâküllü şehzade;

Unutmaya başladığım memleket,

UYARI:

Yazı başlıklarında bulunan ilgeç ve bağlaçların yazımı şöyledir:

✓ Başlığın tüm harfleri büyükse bağlaç, ilgeç de büyük olur.

LEYLA VE MECNUN

TURFANDA MI, TURFA MI?

✓ Başlıktaki sözcüklerin yalnızca baş harfleri büyük yazılmışsa bağlaç ya da ilgeçler küçük harfle yazılır.

Leyla ve Mecnun                        Turfanda mı Turfa mı?

Tahir ile Zühre  ===> Yanlış      Tahir ile Zühre ===> Doğru

7-) Saray, köşk, han, kala, köprü, anıt vb. yapı adlarının bütün sözcükleri büyük harfle başlar:

Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Zafer Anıtı, Bilge Kağan Anıtı.

8 -) Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar:

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Atatürk Orman Çiftliği, Mavi Köşe Bakkaliyesi; Türk Ocağı, Yeşilay Derneği, Emek İnşaat; Bakanlar Kurulu, Danışma Kurulu, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü.

9-) Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her sözcüğü büyük harfle başlar:

Medeni Kanun, Borçlar Hukuku (kanun), Atatürk Uluslararası Barış ödülü Tüzüğü, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği.

UYARI:

Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik vb.ni bildiren sözcükler, belli bir kurum vb. kastedildiğinde büyük harfle başlar: Bu yıl Meclis, yeni döneme erken başlayacaktır.

10-) Konuşma metinlerinde ve mektuplarda seslenme sözleri büyük harfle başlar: Sayın Başkan, Sevgili Kardeşim…

11-) Tür adları bir özel adın yerine kullanılın büyük harfle başlar:

Bu durumla ilgili olarak Başbakan da açıklama yapacak.

12-) Masal ve mitoloji kahramanlarının adli büyük harfle başlar:

Devanası, Peri Kızı, Dev, Zeus, Afrodit…

13-) Zarf üstündeki her sözcük büyük harf başlar:

Sayın Ebru Bilen

Antalya Endüstri Meslek Lisesi Edebiyat Öğretmeni

14-) Milli ve dini bayramlarla bayram niteliği kazanmış günlerin adları büyük harfle başlar:

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı, Nevruz Bayramı, Öğretmenler Günü, 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü, Hıdırellez.

15-) Kurultay, bilgi şöleni, açık oturum vb. toplantıların adlarında her sözcük büyük harfle başlar:

V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Manas Bilgi Şöleni.

16-) Tarihi olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar:

Kurtuluş Savaşı, Mili Mücadele, Cilalı Taş Devri, ilk Çağ, Yükselme Devri, Milli Edebiyat Dönemi, Servetifünun Dönemi, Tanzimat Dönemi.

UYARI:

Tarihi dönem bildirmeyip tür ya da tarz bildiren terimler küçük harfle başlar: divan şiiri, divan edebiyatı, halk şiiri, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı, Türk dili, Türk sanat müziği, Türk halk müziği, tekke edebiyatı.

17-) Özel adlardan türetilen bütün sözcükler büyük harfle başlar:

Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Türkolog, Türkoloji, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Asyalılık, Darvinci, Konyalı, Bursalı.

UYARI:

Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfte başlamaz: acem (Türk müziğinde bir perde), hicaz (Türk müziğinde bir makam), amper (elektrik akımında şiddet birimi), jul (fizikte iş birimi), allahlık (saf, zararsız kimse), donkişotluk (gereği yokken kahramanlık göstermeye kalkışmak).

UYARI:

Para birimleri büyük harfte başlamaz: avro, dimar, dolar, lira, yeni kuruş, liret.

UYARI:

Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz.

18-) Yer, ulus ve kişi adlarıyla kurulan birleşik sözcüklerde özel adlar büyük harfle başlar:

Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Frenk gömleği, Hindistan cevizi, İngiliz anahtarı, Japon gülü, Maraş dondurması, Van kedisi.

19-) Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar:

Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne, başkan, Doktor, Otobüs Durağı, Dolmuş Durağı, Şehirler Arası Telefon, III. Kat, IV. Sınıf, I. Blok.

UYARI:

a-) Özel adlara gelen çekim ekleri kesme (‘) işaretiyle ayrılır.

Ali’nin, Ankara’dan, Boğaziçi Köprüsü’nden

b-) Özel adlara gelen yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz:

Ankaralı, Türkçe, Müslümanlık…

Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri ayrılmaz:

Ankaralılar, Türkçede, Müslümanlığın…

Özgün biçimiyle yazılmış özet adlardan sonra gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır: Cervantes’ten, New York’a…

✓ Sonunda okunmayan sesi bulunan özel adlara gelen yapım ve çekim ekleri Bordeaux’lu, Lille’li…

c-) Çoğul eki (-ler), eklendiği özel işaretiyle ayrılmaz.

Atatürkler, Sinanlar…

Türklerin tarihi eskiye dayanır.

Toroslar soğuk olur, şimdi.

Avrupalarda dolaştı.

Ayşelere davetliyiz.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir