Ünlem Nedir? | Örnek | Konu Anlatım

Ünlem nedir? Ünlem örnekleri, Ünlem konu anlatımı, ünlem çeşitleri nelerdir? Ünlem cümlesi.

Ünlem Nedir?

Ünlemler, bir anda ortaya çıkan sevinç, korku, şaşkınlık, acı, üzüntü gibi duyguları anlatmaya yarayan kelimelerdir.

Ünlemlerin bulunduğu cümlelere “ünlem cümlesi” deni ve bu cümlelerin sonuna ünlem işareti (!) konur.

  • Eyvah, işe geç kalacağım!

Ünlemler vurgu ve tonlamayla da anlam kazanabilir. Aynı ünlem yerine göre farklı duygular anlatabilir:

  • Eee… bu iş böyle yapılır! (beğenme, böbürlenme)
  • Eee!.. Şimdi ne olacak? (merak)
  • Eee! Sen artık çok oluyorsun! (öfke)

Ünlemler asıl ünlemler ve tür değiştirerek ünlem anlamı kazanan sözcükler olabilir. Asıl ünlemleri duygu ve seslenme ünlemleri olarak iki öbekte toplanabilir.

I. Duygu Önlemleri:

Bu ünlemler cümlelere sevgi, coşku, heyecan, üzüntü, acı, şaşma, beğenme, rahatlık, mutluluk, utanma, sıkılma, korku, pişmanlık, reddetme, onaylama, güdüleme… duyguları katar.

Dilimizde sıkça kullanılan ünlemlerden kimilerini sıralayalım:

A!

Aaa!

Cümleye şaşma, anımsama, sevinme, üzülme, kızma, acıma gibi duyguları güçlendirir.

  • Aaa! Ne biçim konuşuyor! (öfke)
  • Aaa! Ne güzel bir ev! (beğenme)

Bu ünlem dilek – koşul kipiyle çekimli eylemlerle de kullanılır.

  • Şuna bir şey söylesene

Ay!

Acı, beğenme, sevinç, üzüntü… anlatır.

  • Ay! Yine ağrımaya başladı. (acı)
  • Ay! Nasıl da güzel düzenlemiş! (beğenme)
  • Ay! Neden başım dertten kurtulamıyor? (üzüntü) Ah!

Özlem, istek, acıma, üzüntü… anlatır.

  • Ah, bir daha görebilsem? (özlem)
  • Ah, Şunun kurumuna baki (yadırgama)

Öteki Duygu Ünlemleri:

Eh, ha, e, ya, o, hah, vah, oh, hay hay, vay, of, Of, tüh, aman, eyvah, haydi, yahu, be… yo, hoppala, tü…

II. Seslenme Ünlemleri:

Hitap ve seslenme aracı olarak kullanılan ünlemlerdir.

Ey, hey, hişt, hu, ayol…

III. Soru Ünlemleri

Sorma ifade eden, soru için kullanılan ünlemlerdir. Sayıları çok azdır.

  • Hani, acep, acaba kelimeleridir. Ha, hah, hı, hıh gibi ses taklidi kelimeler ünlem görevini görürler.

Beni dinlemeyeceksin ha? ; buraya bir daha gireceksin hı?

IV. Cevap Ünlemleri

Kabul veya ret ifade eden kelimeler de ünlem görevini görürler.

  • Evet, hayır, yok, değil, peki, hay hay, tamam vb.
  • ha/he, efendim, tabi, elbette, peki gibi kelimeleri de katabiliriz.
  • İyi, güzel, olur, olmaz gibi isim ve fiiller de ünlem olarak kullanılırlar.

V. Ünlem Olarak Kullanılan Öteki Sözcükler:

  Adlar:

  • Tanrım, Allah, Yarabbi, Parola…

Eylemler:

  • Dur, sakın, kıpırdama…

Yansımalar da ünlem olarak kullanılır:

  • Tak, küt, şap, şapır şupur, hart hurt…

Hayvanlara seslenen ünlemler de genellikle yansımadır:

  • pist, hoşt, kışt, kuçu kuçu, deh, cik cik, çüş…

UYARI

1-) Ünlemler ad çekim ekleri aldığında adlaşır:

  • Ahi gitmiş vahi kalmış.
  • Onun ahları, oflan herkesi usandırdı.
  • Senin amanlarını bilirim.

2-) Ünlemler tek başına bir öğe olamaz.

3-) Ünlemler cümle biçiminde olabilir:

  • Mükemmel!
  • Sakın!
  • Dur!

ÜNLEM CÜMLESİ ÖRNEKLERİ

Of, bu kadar yeter! (bıkkınlık)

Vah, çocuğum ne oldu sana! (acıma)

A! Siz de mi geldiniz? (şaşırma)

Ey aşk! (seslenme)

Eyvah ne yer ne yar kaldı! (şaşırma ve korku)

Hey, bahçeden çıkın! (uyarı)

Alo! Sesim geliyor mu? (seslenme)

Hay hay! Gideriz tabii ki. (kabul etme)

Yazık, çok zeki bir insandı! (üzülme)

Arkadaş! Bakar mısın? (seslenme)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir