Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir | Temsilcileri

Serbest nazım (şiir) ve toplumcu şiir şairleri (temsilcileri)  ve özellikleri nelerdir?

SERBEST NAZIM

Herhangi bir ölçü, kafiye düzeni ve nazım birimine bağlı kalmadan oluşturulmuş şiirlere serbest nazım (şiir) denir. Edebiyatımızda serbest şiire çeşitli süreçlerden geçilerek ulaşılmıştır.

1. Süreç: Servet-i Fünûn edebiyatında serbest müstezatın kullanılması serbest şiir yolunda atılmış ilk adımdır. İlk örneklerini Türk edebiyatında Fransız sembolistlerden etkilenerek Cenap Şahabettin’in yazdığı kabul edilir. Bu süreç Ahmet Haşim’le devam etmiştir.

2. Süreç: Ercüment Behzat Lav, İlhami Bekir Tez ve Nazım Hikmet’in de içerisinde yer aldığı toplumcu sanatçılar şiirden ölçüyü atıp kafiyeyi bütünüyle uzaklaştırmamıştır.

3. Süreç: Garip akımına gelindiğinde ise Orhan Veli; şiiri, ölçü, kafiye, nazım birimi gibi bütün kurallardan arındırmıştır.

TOPLUMCU ŞİİR

  • “Sanat toplum içindir.” görüşü benimsenmiştir.
  • Geniş kitlelere seslenerek onları harekete geçirmeyi amaçlayan şiirlerdir. Bu sebeple şiirler söylev tarzında oluşturulmuş ve şiirlerde dilin alıcıyı harekete geçirme işlevinden yararlanılmıştır.
  • Sosyalist bir anlayışa sahip olan sanatçılar materyalizm ve Marksizm savunmuşlardır.
  • Sanatı bireyin varoluş şekli olarak görmüşler, dini ve geleneksek bağları reddetmişlerdir.
  • Şekil değil içerik önemsenmiş, şiirden ölçü atılmıştır. Karmaşık teknikle şiirler yazmışlardır.
  • Rus şair Mayakovski’den ve fütürizm akımından etkilenmişlerdir.
  • Emek, sömürü, başkaldırı şiirlerin ana temalarıdır.
  • Yöresel ifadelerin yer aldığı somut ve nesnel şiirler yazmışlardır.
  • Hümanist ve iyimser hava şiirlere hâkimdir.

Temsilcileri

Nazım Hikmet, Rıfat Ilgaz, Ahmet Arif, Arif Damar, Enver Gökçe, Şükran Kurdakul, Ercüment Behzat Lav, Ceyhun Atuf Kansu, Mehmet Başaran

NAZIM HİKMET (1902-1963)

  • İlk şiirlerinde hece ölçüsünü ve kafiyeyi kullanmıştır.
  • Rus şair Mayakovski’nin etkisinde kalmış; öz, biçim ve tema bakımından yeni şiirleriyle serbest ve toplumcu şiirin öncüsü olmuştur.
  • Toplumcu gerçekçi bir anlayışla bireysel konularda ve memleket sevgisi gibi temalarda şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde genellikle ilk mısraya büyük harfle başlar.
  • Divan ve halk edebiyatını modern bir yaklaşımla birleştirmiştir.
  • Siyasi nedenlerden dolayı 25 Temmuz 1951’de Bakanlar kurulunca Türkiye vatandaşlığından çıkarılmış; 5 Ocak 2009 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile Türkiye vatandaşlığı iade edilmiştir.

Eserleri

Şiir: 835 Satır, Sesini Kaybeden Şehir, Rubailer, Gece Gelen Telgraf, Taranta Babu’ya Mektuplar, Kuvayı Milliye Destanı, Simavna Kadısı Oğlu Şeyh Bedrettin Destanı, Memleketimden İnsan Manzaraları

Tiyatro: Kafatası, Yusuf ile Menofis, Ferhat ile Şirin, Bir Ölü Evi Yahut Merhumun Hanesi, Sabahat, İnek, Unutulan Adam, Ivan İvanoviç Var mıydı Yok muydu

Roman: Kan Konuşmaz, Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim, Yeşil Elmalar

Fıkra: İt Ürür Kervan Yürür

Mektup: Piraye ’ye Mektuplar, Kemal Tahir’e Mahpushaneden Mektuplar

RIFAT ILGAZ (1911-1993)

  • 1940’lı yıllarda yoksulların yaşamlarını anlattığı şiirleriyle, toplumcu gerçekçi şairlerin önemli temsilcilerinden olmuştur.
  • Hababam Sınıfı romanıyla tanınmıştır.
  • “Markopaşa” dergisinde mizahi yazılar yazmıştır.

Eserleri

Şiir: Yarenlik, Sınıf, Yaşadıkça, Devam, Üsküdar’da Sabah Oldu, Soluk Soluğa, Karakılçık, Uzak Değil, Güvercinim Uyur mu, Kulağımız Kirişte, Ocak Katırı Alagöz, Çocuk Bahçesi

Hikâye: Radarın Anahtarı, Don Kişot İstanbul’da, Kesmeli Şunları, Nerde O Eski Usturalar, Saksağanın Kuyruğu, Garibin Horozu, Çatal Matal Kaç Çatal

Roman: Hababam Sınıfı, Bizim Koğuş, Karadeniz’in Kıymığında, Karartma Geceleri, San Yazma, Hababam Sınıfı İcraatın İçinde, Meşrutiyet Kıraathanesi

Anı: Yokuş Yukarı, Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra

AZİZ NESİN (1915-1995)

  • Şiir de yazmış, ancak mizahi bir dille toplumsal aksaklıkları işlediği roman ve hikâyeleri edebiyatımızda daha önemli bir yer tutmuştur.
  • Eserlerinde sıradan olayları usta bir gözlemle aktarmış ve bazı eserleri filme aktarmıştır.
  • İlk öyküsünü (“Bir Salkım Üzüm”) ve şiirlerini Vedia Nesin (ilk eşinin adı) imzasıyla Yedigün’de (1941), öykülerini Millet ve öyküleri ve romanlarıyla tanınan ve geniş bir okur kesimine ulaşan, 1960’lı yıllardan sonra kitapları sürekli olarak basılan ve dünyada en çok tanınan Türk yazarlarından biri olan Nesin, toplumsal olayları ve durumları yalın bir dille anlattı.
  • Kimi yapıtlarından masal ögesinden, meddah geleneğinden yararlandı.

Eserleri

Şiir: Sevgiye On Ölüme Beş Kala, Hoşçakalın, Sondan Başa, Bağışla, En Uzun Maraton, Kimin Var ki, Kendini Yakalamak

Tiyatro: Toros Canavarı, Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı, Tut Etimden Rovni, Hadi Öldürsene Canikom, Maçinli Kızın Evi, Başarımı Karılarıma Borçluyum

Roman: Zübük, Şimdiki Çocuklar Harika, Tatlı Betüş, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Gol Kralı, Surname, Erkek Sabahat

Hikâye: Damda Deli Var, Ah Biz Eşekler, Vatan Sağ Olsun, İt Kuyruğu, Ölmüş Eşek, Gıdıgıdı, Nah Kalkınırız, Geriye Kalan

CEYHUN ATUF KANSU (1927-1978)

  • Edebiyata şiirle başlayan sanatçı, ilk şiirlerini lise yıllarında okul dergisinde yazdı. Şiirin haricinde makale, deneme ve hikâyeyle de uğraştı.
  • Halk dilinden, halk söyleyişlerinden geniş biçimde yararlanarak halkın özlemlerini, sevinçlerini, acılarını ve yaşama mücadelesi coşkulu bir söyleyişle dile getirmiştir.
  • Halk dilini İstanbul Türkçesiyle sentezledi, canlı bir dille destansı tarzda uzun şiirler yazdı.

Eserler

Şiir: Bir Çocuk Bahçesinde, Bağbozumu Sofrası, Çocuklar Gemisi, Yanık Hava, Haziran Defteri, Yurdumdan, Bağımsızlık Gölü, Sakarya Meydan Savaşı, Gül ve Gökyüzü

Makale-Deneme: Devrimcinin Takvimi, Ya Bağımsızlık Ya Ölüm, Köy Öğretmenine Mektuplar, balım Kız Dalım Oğul, Sevgi Elması, Cumhuriyet Ağacı, Atatürkçü Olmak

AHMET ARİF (1927-1991)

  • Nazım Hikmet’ten etkilenmiştir.
  • Koçaklama tarzında ve lirik-epik şiirler yazmıştır.
  • Şiirlerinde ritmi ön plana çıkarmıştır.
  • Türkü, masal ve ağıt gibi halk kültürü unsurlarından faydalanmıştır.
  • Eserlerinde sürekli, ezilenlerden ve ezilen halkların kardeşliğindin bahsetmiştir.
  • Şiirleri Cem Karaca ve Ahmet Kaya başta olmak üzere birçok kişi tarafındım bestelenmiştir.

Eserleri

Hasretinden Prangalar Eskittim

ERCÜMENT BEHZAT LAV (1903-1984)

  • İlk şiirleri Servet-i Fünûn ve Resimli Ay dergilerinde 1926’da yayımlandı.
  • Edebiyatımızda serbest şiirin ilk savunucularındandır.
  • Memleket sorunlarını ve toplumsal konuları şiirlerinde işledi.
  • Yeniliğin peşinde olan şair fütürizm, kübizm, sürrealizm gibi akımları şiirlerinde denedi ve en sonunda hümanist çizgiye ulaştı.

Eserleri

Şiir: S.O.S, Kaos, Açıl Kilidim Açıl, Mau Mau, Üç Anadolu,

Tiyatro: Karagöz Stepte, Altın Gazap

ARİF DAMAR (1925-2010)

  • Toplumsal meseleleri titiz bir dil ve biçim kaygısıyla şiirlerinde işlemiştir.
  • “Arif Hüsnü”, “Ece Ovalı” takma isimlerini de kullanmıştır.
  • Yeditepe Şiir Armağanı’nı “İstanbul Bulutlu” kitabıyla 1958’de almaya hak kazandı.

Eserleri

Şiir: Günden Güne, İstanbul Bulutu, Alıcı Kuş, Seslerin Ayak Sesleri, Ay Ayakta Değildi, Acı Ertelenirken, Yoksulduk Dünyayı Sevdik, Alıcı Kuşu Kardeşliğin, Ay Kar Toplamaz ki, Eski Yağmurları Dinliyorum

ENVER GÖKÇE (1920– 1981)

  • Yerel sözcükleri kullanarak sosyalist şiirler yazdı.
  • Çeviriler ve incelemelerinde Mustafa Gökçe, Aydın Tataroğlu mahlaslarını kullandı.
  • Eğin türküleri, masallar, halk hikâyeleri, divan edebiyatı, çeşitli Türk lehçeleri ve İstanbul ağzına yönelik çalışmalar yaptı.
  • Dede Korkut Masalları’nı günümüz Türkçe’sine derleme yoluyla kazandırdı.
  • Pablo Neruda’dan şiir çevirileri yaptı.
  • Zülfü Lvaneli, Timur Selçuk, Ahmet Kaya tarafından şiirlerinin bazıları bestelendi.

Eserleri

Şiir: Yaşamı Bütün Şiirleri

Diğer: Dost Dost İlla Kavga, Panzerler Üstümüze Kalkarlar, Eğin Türküleri, Çit Köyü, Sanat ve Sanatçı Üzerine, Âşık Veysel’e Dair, Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı

Çeviri: Antil Masalları, Hint Masadan, Çin Masattan, Mısır Masalları, Çağımızın, Büyük Şairlerinden Pablo Neruda’nın Şiirlerinden Seçmeler, Dede Korkut Masalları, Pugaçef Ayaklanması, Ömer Hayyam Rubailer, Kelile ve Dimne

ŞÜKRAN KURDAKUL (1927-2004)

  • Şiir, hikâye, araştırma, inceleme türünde yazılar kaleme aldı.
  • İlk şiirlerinde şekle önem verdi ve kafiyeli, ölçülü lirik şiirler yazdı. Bu dönem ürünlerini “Tomurcuk”, “Zevklerin ve Hülyaların Şiirleri”nde kitaplaştırdı. 1953’ten sonra yazdıklarında toplumsal gerçekçiliğe yönelerek sosyalist düşünceye uygun eserler verdi.
  • Şiirleri “duyarlı ve söyleyiş ustalığını belli eden, kitleler önünde yüksek sesle okunmaya elverişli toplumcu gerçekçi şiirler” olarak nitelendirilir.

Şiir: Tomurcuk, Zevklerin ve Hülyaların Şiirleri, Giderayak, Nice Kaygılardan Sonra, İzmir’in İçinde Amerikan Neferi, Halk Orduları, Acılar Dönemi Bir Yükten Bir Yaşamdan, Ökselerin Yöresinde, Ölümsüzlerle, İhtiyar Yüzyıla, Halk Orduları

Hikâye: Tanığın Biri, Beyaz Yakalılar, Kurtuluştan Sonra, Onların Çocukları

Tiyatro: Zindandaki Şair

MEHMET BAŞARAN (1926-2015)

  • Şiirlerinde direnme ve umut temaları bir arada olan sanatçı köy edebiyatın tanınan öncülerindendir.
  • Toplumcu düşünceyi benimsedi ancak şiirlerinde de bu düşünceyi didaktizme götürmeden paylaşmayı başardı.
  • 1970’de TRT Sanat Ödülleri Yarışması başarı ödülü, 1979’da da Orhan Kemal Roman Armağanı’nı kazandı.

Eserleri

Şiir: Ahlat Ağacı, Karşılama, Nisan Haritası, Kocakent, Pıtraktı Memleket, Gök Ekin, Meşe Seli, Günler Tuz Rengi, Sis Dağının Başında Borana Bak Borana, Koca Bir Troya Dünya, Pir Sultan Ölür Ölür Dirilir

Roman: Memetçik Mehmet, Elif Diye Bir Türkü

Hikâye: Aç Harman, Zeytin Ülkesi, Sürgünler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir