Yüklemin Türüne Göre Cümleler Konu Anlatımı | Örnekler

Yüklemin türüne göre cümleler konu anlatımı. Yüklemin türüne göre cümleler örnekler.

YÜKLEMİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER

1-) Eylem (Fiil) Cümlesi

Yüklemi çekimli eylem olan cümlelere “eylem cümlesi” denir. Çekimli eylem bildirme ya da dilek kiplerinden biriyle çekimli olabilir.

Bildirme kipleriyle kurulan eylem cümleleri, yargıyı belli bir zamana bağlayarak bildirir.

ÖRNEK:

Hayal kurmaya bile gücüm  kalmadı.

(-di’li geçmiş zamanlı eylem)  yüklem

Herkes kendi kabuğuna çekilmiş.

(-miş’li geçmiş zamanlı eylem) yüklem

Kalbim bir yaprak gibi günbegün sararıyor.

 (şimdiki zamanlı eylem)                 yüklemi

Bu yürek bu yükü nasıl  taşır?

(geniş zamanlı eylem)   yüklem

Bedenim susuz bir ağaç gibi solacak.

(gelecek zamanlı eylem)       yüklem

Dilek kipleriyle kurulan eylem cümleleri yargıyı “istek, gereklilik, dilek ve emir” kavramlarına bağlayarak bildirir.

ÖRNEK:

Biraz da sürecin işleyişine  değinelim.

(yüklem istek kipli eylem)     yüklem

 İnsan yanınca Kerem misali  yanmalı.

(yüklem gereklilik, kipli eylem)  yüklem

Dönsek mi bu aşkın şafağından?

yüklem  (yüklem dilek – koşul kipli eylem)

Dalından ayrılan meyveye kulak ver.

(yüklem emir kipli eylem)          yüklem

UYARI:

Eylem cümlelerinde kimi yüklemler ekeylem alabilir. Bu ekler yüklemin türünü değiştirmez.

ÖRNEK:

Köy kızları çeşmeden testilerle su taşıyorlardı.

                                                        y.(eylem)

Şimdi köy meydanında toplanmışlardır.

                                         y.(eylem)

2-) Ad Cümlesi

Yüklemi ekeylem almış ad, ad soylu sözcük ya da sözcük öbeği olan cümlelerdir.

ÖRNEK:

Âşık olmayan bir yürek ne büyük bir yük (tür)

                                                       y.(sıfat tam.)

Her serseri ruh iş kaçkını, iş düşmanıdır.

                         y.(ad tam.)  y.(ad tam.)

Bakışlar isteksiz, bulanık, mutsuz.

               yüklem  yüklem    yüklem  (Yüklemler adlaşmış sıfatlardan oluşmuş.)

Yok bizi arayan soran kimsemiz.

y.(ad)

Her güzelin bir kusuru vardır.

                                    y.(ad)

Gemisini yürüten kaptandır.

                               y.(ad)

Bugün deniz durgundu.

                        y.(ad. sıf.)

UYARI

1. Yüklemi eylemsi olan cümleler de ad cümlesi sayılır.

Düşünmek dışlanmayı göze almaktır.

                                        y.(adeylem)

İyi insan başkasına zarar vermeyendir.

                                            y.(ortaç)

Yarın bugünü iyi değerlendirenlerindir.

                                    y.(ortaç)

2. Ad cümleleri “değil” sözcüğüyle olumsuzlaştırılır:

Herkesin ortak görüşü buydu.

                                    y.(olumlu)

Herkesin ortak görüşü bu değildi.

                                    y.(olumsuz)

Toprak nankör değildir.

                y.(olumsuz)

3. “Var” sözcüğü olumlu, “yok” sözcüğü olumsuz ad cümleleri kurar:

Herkesin sevgiye ihtiyacı var.

                                       y.(olumlu)

Kimsenin sevgisizliğe ihtiyacı yok.

                                             y.(olumsuz)

ÖRNEK:

(I) Bir anadil olan Türkçe, Türkiye Türkçesi ile en gelişmiş biçimini bulmuştur. (II) Buna karşın Türkçeye her gün yeni yeni söz değerleri de girmektedir. (Ill) Bu, Türkçenin dil dolaşımının bir zenginliğini gösterir. (IV) Bundan asla kaygı duyulmamalı. (V) Çünkü Türkçe, başka başka dillerden aldığı birçok sözcüğü ve dil dayatmalarını kendi bünyesi ve esnekliği içinde eritebiliyor.

Bu parçadaki numaralı cümlelerin hangisi yüklemin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

A) I.    B) II.     C) III.    D) IV.     E)V.

ÇÖZÜM:

A’da bul-muş-tur (eylem)

B’de gir-mekte-dir (adeylemden oluşmuş)

C’de göster-ir (eylem)

D’de duy-ul-ma-malı (eylem)

E’de eritebil-iyor (eylem)

B’deki girmektedir çekimli eylem değil, eylemsi olduğundan bu cümle ad cümlesidir.

Cevap B

One comment

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir